Ne zaman Köy Enstitüleri konusu açılsa, bu konuda yayımlanmış kitaplara dokunsam, içim cızzz eder!
1973-75 yılları arasında Ankara’da MEB Halk Eğitimi Genel Müdürlüğünde çok sayıda Köy Enstitüsü çıkışlı öğretmenlerle, yöneticilerle çalıştım.
Onlardan birebir öykücükler, anlatılar dinlemiş yeni yetme bir şiir yazıcısı, yazın yolcusu, dergici olarak çok etkilenmiştim.
!950’li yıllarda ilkokul öğrenişiyken Köy Enstitülü eğitmen ve öğretmenlerimi de unutmadım.
İki gün sonra 17 Nisan 2026 günü Köy Enstitülerinin kuruluşunun 86. yılı kutlanacak. Bunca zaman da geçmiş olsa dünyada tek örneği Türkiye olan bu çağdaş, aydınlanmacı, işlevsel, üretken, özgün kurumu unutmak olanaklı değil.
***
Kırsal alanı kalkındırma, köylüyü eğitme, bilinçlendirme, sanatsal ve teknik becerileri yönlendirme, "Eğitim içinde üretim" ilkesiyle aydınlanmanın ve çağdaşlaşmanın önünü açma, özgün eğitim-öğretimi yapılandırma amacıyla 1940-1954 yıllarının en büyük devrimci tasarımı, yapılanması KÖY ENSTİTÜLERİ’ni nasıl özlemle anıyor ve arıyoruz.
Us varsılı, bilime inanan, eleştirel düşünmeye, dayanışma ruhuna açık; kendini, toplumunu ve dünyayı tanıyan bilgili, görgülü öğretmenlerin yetiştiği değerli bir eğitim yapılanması.
Duvar ören, sıva yapan, eken, biçen, üreten, işliklerde çalışan bireylere alan açan. Sanata, edebiyata, kitaba, kültüre, edebiyata, spora yöneltilen, uygulayan köy çocuklarıyla oluşan eğitim güzellemesi.
Aymazlığın, bağnazlığın, gericiliğin, yozluğun, yobazlığın tutunamadığı kır ve köy barınakları…
***
Sanat, yazın, kültür bağlamında özenle, saygıyla, değerle andığımız insanlara bakar mısınız
Adnan Binyazar Ahmet Köklügiller Ali Yüce Behzat Ay Osman Nuri Poyrazoğlu Maksut Doğan, Fehmi Salık, Kemal Burkay, Osman Şahin, Şevket Yücel, Talip Apaydın, Fakir Baykurt, Haşim Kanar, Dursun Akçam, Ümit Kaftancıoğlu Hasan Kıyafet, Selahattin Şimşek, Emin Özdemir, Hazım Zeyrek, Mehmet Başaran, M. Adem Solak, Kemal Bayram Çukurkavaklı, Mahmut Makal, Mevlüt Kaplan, Yakup Kepenek…
Adı anılacak daha nice Köy Enstitülü güzel insanlar var.
SERCAN ÜNSAL’DAN: “PULUR KÖY ENSTİTÜSÜ MÜDÜR OSMAN YALÇIN KİTABI”
Yakın zamanda elime ulaşan bir araştırma, anı, inceleme kitabı Sercan Ünsal’dan ulaştı bana.
“Ben Köy Enstitülülerin önemli bir kısmının edebiyatla ilgilendiğini, anılarını yazdığını, arşivci olduklarını biliyordum. Aradan çok zaman geçse de, sürgün yollarında bir kısım belge kaybolsa da aramaya, yakınlarına ulaşmaya karar verdim ve zor olanı yaptım.
Köy Enstitülü yönetici, öğretmen yakınlarına ulaşarak kalan belge, bilgi ve kişisel arşivlerle çalışmalarımı tamamladım.”
Türkiye’nin eğitim yaşamına salt belgeler, bilgiler üzerinden değil, bir insanın yaşamı, duruşu üzerinden bakmayı öneren nitelikli bir çalışma.
Sercan Ünsal, bu kapsamlı çalışmasında, Köy Enstitülerini soyut bir eğitim nesnesi almak yerine, Pulur Köy Enstitüsü özelinde somut bir tarihsel deneyimin taşıyıcısı bağlamında Osman Yalçın’ın kişiliğine odaklanır.
Bu yönüyle kitap, hem yaşam öyküsüne hem de toplumsal tarih yazımı arasında kurulan dengeli anlatıya dayalı olarak anlam kazanıyor.
(*) PULUR KÖY ENSTİTÜSÜ MÜDÜR OSMAN YALÇIN KİTABI, Sercan Ünsal, Badış Kitap Y., 2025, Büyük boy 392 sayfa.
