Türkiye genelinde milyonlarca akıllı telefon kullanıcısının her gün onlarca kez maruz kaldığı, engellense dahi farklı numaralardan gelmeye devam eden "istenmeyen reklam mesajları" ve sanal kumar aramaları nihayet devletin en üst denetim mekanizmalarından birinin radarına takıldı. Günün her saatinde vatandaşların mahremiyet alanını ihlal eden, dolandırıcılık vakalarına zemin hazırlayan ve kişisel veri güvenliğini hiçe sayan bu illegal pazarlama ağına karşı somut bir adım atıldı. Dijital mecralarda çığ gibi büyüyen toplumsal şikayetleri ve bireysel feryatları incelemeye alan ombudsmanlık, sorunun sadece bireysel engellemelerle çözülemeyeceğini görerek, telekomünikasyon altyapısını yöneten kurumlara karşı bağlayıcı bir deklarasyon yayınladı.
Tek bir vatandaşın kararlı takibi milyonların davasına dönüştü
Sürecin fitilini ateşleyen gelişme, telefonuna gelen aralıksız kumar reklamlarından bunalan bir vatandaşın hukuk mücadelesiyle başladı. Kendisine farklı operatörler ve sanal numaralar üzerinden gönderilen tanıtım içeriklerinden kurtulmak isteyen mağdur, ilk olarak hizmet aldığı GSM operatörüne başvurarak bu hatların bloklanmasını talep etti. Operatörün teknik yetersizlikleri ve yasal boşlukları öne sürerek olumsuz yanıt vermesi üzerine vatandaş, şansını devletin dijital kapısında denedi. Ticari Elektronik İleti Yönetim Sistemi (İYS) ve e-Devlet entegrasyonlu tahsilat ekranları üzerinden numaraları tek tek filtrelemeye çalışan şahıs, arkasındaki organize yapıyı fark etti. Engellenen her numaranın yerine dakikalar içinde onlarca yeni ve çakma hattın devreye girmesi üzerine mağdur vatandaş, hak ihlalinin tespiti amacıyla Kamu Denetçiliği Kurumu kapısını çaldı.
Hukuka ve dürüstlük kuralına aykırı korsan veri pazarı tescillendi
Başvuruyu masaya yatıran uzman denetçiler, dijital çağın en büyük suç unsurlarından biri haline gelen veri sızıntılarını ve illegal satış mekanizmalarını mercek altına aldı. Yapılan derinlemesine incelemelerde, şikayetçi vatandaşın hiçbir illegal platforma, yasa dışı bahis ve sanal kumar siteleriyle herhangi bir bağı bulunmadığı, kumar oynatılan mekanlarla uzaktan yakından ilişkisi olmadığı resmi raporlarla kanıtlandı. Buna rağmen şahsın cep telefonu numarasının, illegal şebekeler tarafından siber korsanlık veya veri sızıntıları yoluyla ele geçirildiği belirlendi. KDK, yayınladığı gerekçeli kararda, vatandaşların bilgi ve iradesi dışında iletişim bilgilerinin karanlık odaklarca elden ele gezdirildiğini, bu durumun anayasal bir hak olan haberleşme özgürlüğüne ve kişisel verilerin korunması ilkelerine kökten aykırı olduğunu net bir dille tescilledi.
Telekomünikasyonun çatı kuruluşuna radikal önlem talimatı gitti
Mevcut sistemlerin yasa dışı yapıların hızına yetişemediğini saptayan ombudsmanlık, kalıcı çözümler üretilebilmesi adına doğrudan dijital trafiğin kalbine müdahale etti. Kumar şebekelerinin reklam ve tanıtım faaliyetlerine lojistik zemin hazırlanmasının önüne geçilmesi, vatandaşların huzur hakkının korunması amacıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna ek tedbirler alma zorunluluğu iletildi. Tavsiye kararında, sadece şikayete konu olan numaraların kapatılmasının yeterli olmadığı, bu mesajların çıkış yaptığı toplu SMS panellerinin, kurumsal altyapıların ve sanal santrallerin (VoIP) lisans süreçlerinin sıkılaştırılması gerektiği vurgulandı. Teknik bariyerlerin artırılması istenirken, illegal içerik barındıran metinlerin daha operatör seviyesindeyken yapay zeka tabanlı kelime filtreleriyle engellenmesi gerektiği sinyali verildi.
Veri madenciliği yapan işletmelere anayasal sınır hatırlatıldı
Kararın hukuki analiz bölümünde, dijital pazarlama adı altında vatandaşların verilerini usulsüzce işleyen, saklayan ve üçüncü şahıslara aktaran kurumsal veya illegal işletmelere yönelik çok sert yasal uyarılara yer verildi. Dijital dünyada faaliyet gösteren her türlü veri sorumlusunun anayasal sınırlar içinde kalması gerektiği belirtilen kararda, "Kişisel veriler işlenirken, belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenmesi ve işlendikleri amaç için gerekli süre kadar muhafaza edilmesi zaruridir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verilerin işlenmesinde hukuka ve dürüstlük kuralına uygun hareket edilmesi şarttır" değerlendirmesine yer verilerek, bu kuralı çiğneyen aktörlerin sadece idari değil, ağır cezai yaptırımlarla da yüzleşmesi gerektiğinin altı çizildi.
Cumhurbaşkanlığı eylem planı tozlu raflardan sahaya iniyor
Ombudsmanlık, devletin bu konuda zaten kararlı bir irade beyanının olduğunu hatırlatarak geçmiş dönemde yayımlanan resmi genelgelere atıfta bulundu. Kararda, konunun ulusal güvenlik ve ekonomik kayıplar boyutuyla da ilişkili olduğu, gençleri ve aileleri tehdit eden sanal kumar bağımlılığının bu tarz agresif reklam mesajlarıyla körüklendiği aktarıldı. Mücadelenin tek bir kurumun omuzlarına bırakılamayacak kadar büyük bir organize suç yapısını barındırdığı ifade edilen metinde, yakın dönemde yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kapsamında ilan edilen Sanal Ortamda Yasa Dışı Bahis, Şans Oyunları ve Kumarla Mücadele Eylem Planı’nın tüm maddeleriyle ve eksiksiz şekilde sahaya yansıtılması talep edildi. İlgili tüm bakanlıkların ve siber suçlarla mücadele birimlerinin ortak bir teknik koordinasyon kurarak, siber dünyadaki bu ablukayı kırması gerektiği kararlaştırıldı.
