Türkiye'de beslenme alışkanlıkları ve geleneksel mutfak kültürü, beraberinde ciddi bir halk sağlığı riskini getiriyor. "11-17 Mayıs Dünya Tuza Dikkat Haftası" kapsamında paylaşılan veriler, ülkemizde kişi başı günlük tuz tüketimi miktarının 10,2 gram olduğunu ortaya koydu. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından sağlıklı bir yaşam için önerilen 5 gramlık limitin yaklaşık iki katı olan bu rakam, kronik hastalıkların yaygınlaşmasında temel faktörlerden biri olarak görülüyor. Kan basıncını yükselten ve vücudun dengesini bozan bu aşırı tüketim, her yıl binlerce kişinin kalp ve damar rahatsızlıkları nedeniyle hayatını kaybetmesine zemin hazırlıyor.
Kalp ve damar hastalıklarında en etkili korunma yöntemi
Uzmanlar, tuz miktarındaki küçük bir düşüşün bile sağlık üzerinde devasa olumlu etkiler yarattığını vurguluyor. Bilimsel verilere göre, günde 5 gramdan daha az tuz alımı inme riskini yüzde 23, kalp-damar hastalıklarının görülme sıklığını ise yüzde 17 oranında azaltıyor. Avrupa ülkelerinde 8-11 gram bandında seyreden tüketim alışkanlıkları, Türkiye’de 10,2 gram ile en yüksek seviyelerden birinde bulunuyor. Tuzun vücuttaki asit-baz dengesini sağlama ve sinir iletimini gerçekleştirme gibi hayati görevleri olsa da, ihtiyacın fazlası vücut için adeta bir zehir etkisi yaratıyor.
Kamu kurumlarında tuzluklar kalktı kantinlere kriter geldi
Sağlık Bakanlığı, "Aşırı Tuz Tüketiminin Azaltılması Eylem Planı" çerçevesinde toplumsal farkındalığı artırmak ve erişimi kısıtlamak için radikal adımlar atıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı ile yapılan iş birliği sonucunda ekmek, salça ve peynir gibi temel gıda ürünlerindeki tuz miktarları yasal düzenlemelerle kademeli olarak düşürüldü. Ayrıca kamu kurumlarının yemekhanelerinde ve kafeteryalarında masalardan tuzluklar kaldırıldı. Gelecek nesilleri korumak adına okul kantinlerinde satılan ürünlere de Bilim Kurulu tarafından sıkı tuz kriterleri getirilirken, paketli tuzların üzerine uyarı ibaresi konulması zorunlu hale getirildi.
Kaya tuzu mu sofra tuzu mu tartışmalarına son nokta
Piyasada "daha sağlıklı" olduğu iddiasıyla yüksek fiyatlara satılan kaya tuzu, deniz tuzu veya göl tuzu gibi çeşitlerin birbirine üstünlüğü olduğu yönündeki inanışlar bilimsel gerçeği yansıtmıyor. Bakanlık verilerine göre, piyasadaki farklı isimli tuzların hiçbirinin sağlık açısından ekstra olumlu bir etkisi bulunduğuna dair kanıtlanmış bir veri mevcut değil. İşlenmiş tuz türlerinin tamamı aynı riskleri barındırıyor ve hangi kaynaktan elde edilirse edilsin günlük 5 gram sınırının aşılmaması gerektiği hatırlatılıyor. Önemli olan tuzun türü değil, vücuda giren toplam sodyum miktarının kontrol altında tutulmasıdır.
Gizli tuz tehlikesine karşı etiket okuma bilinci
Tuz tüketiminin sadece sofrada eklenen miktardan ibaret olmadığı, asıl tehlikenin işlenmiş gıdalardaki "gizli tuz" olduğu belirtiliyor. Gıdaların korunması ve raf ömrünün uzatılması amacıyla kullanılan yüksek orandaki tuz, tüketicilerin farkında olmadan limitlerini aşmasına neden oluyor. Bakanlık, toplumda farkındalık yaratmak amacıyla hafta boyunca düzenleyeceği etkinliklerde, vatandaşlara etiket okuma alışkanlığı kazandırmayı hedefliyor. Sofradan tuzu tamamen kaldırmak yerine, bitkisel baharatlarla yemekleri lezzetlendirmenin ve taze meyve-sebze ağırlıklı beslenmenin sağlık üzerindeki koruyucu kalkanı güçlendireceği ifade ediliyor.
