SİNAN GENÇ/ İzmir'in Karşıyaka ilçesi, Türk havacılık tarihinin en sıra dışı isimlerinden birine ev sahipliği yapmış olabilir. Araştırmacı Bedri Cumhur Doğu'nun ortaya çıkardığı belgeler, Birinci Dünya Savaşı yıllarında pilot olan ve daha sonra Uzak Doğu'da sivil havacılığın öncülerinden biri haline gelen Tayyareci Ahmed Cevad Hüsni Bey'in ailesinin Karşıyaka'da yaşadığını gösteriyor.
1897 yılında İstanbul'da dünyaya gelen Cevad Hüsni Bey, çocukluk arkadaşı olan Türk havacılığının efsane ismi Vecihi Hürkuş ile birlikte havacılığa ilgi duydu. Almanya'daki Halberstadt Hava Okulu'nda eğitim alan Cevad Hüsni Bey, Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Hava Savaşları'nda görev yaptı. Savaşın ardından Avrupa'da sivil havacılık alanına yönelen Cevad Hüsni Bey, önce Almanya'da ardından Hollanda'da pilotluk yaptı. Hollanda basını tarafından "Uçan Türk" olarak anılan genç havacı, bölgede ilk gece uçuşlarından birine imza attı, yüzlerce öğrenci yetiştirdi ve havacılık girişimciliğiyle dikkat çekti.
Uzak Asya'da ilklerin peşinde koştu
1920 yılında Endonezya'nın Cava Adası'na giden Cevad Hüsni Bey, burada bölgenin ilk uçuş okullarından birini kurdu. Ardından NILO isimli havacılık şirketini hayata geçirerek Batavia-Surabaya arasında düzenli hava taşımacılığı başlatmayı hedefledi. Sadece pilot değil aynı zamanda girişimci kimliğiyle de öne çıkan Cevad Hüsni Bey, gösteri uçuşları, paraşüt atlayışları ve hava etkinlikleriyle büyük ilgi topladı. Hatta dönemin gazetelerinde yer alan bilgilere göre, uçaktan müzik yayını yaparak halkı meydanlara toplayan ilk isimlerden biri oldu.
İlk sefer son sefer oldu
Ancak büyük hayali uzun sürmedi. 8 Temmuz 1922 tarihinde, kendi kurduğu şirketin Batavia-Surabaya hattındaki ilk uçuşunda meydana gelen kaza faciayla sonuçlandı. Aşırı yük nedeniyle düştüğü belirtilen uçakta bulunan Cevad Hüsni Bey ile birlikte üç kişi hayatını kaybetti. Böylece Uzak Asya'da bir Türk tarafından kurulan ilk havayolu girişimlerinden biri de kurucusuyla birlikte tarihe karıştı.
Karşıyaka'daki mevlit ilanı dikkat çekti
Araştırmanın en dikkat çekici bölümü ise 1937 tarihli bir gazete ilanı oldu. İlanda, "epiyce evvel vefat eden tayyareci Cevad'ın ruhu için" Karşıyaka Kemalpaşa Caddesi'ndeki camide mevlit okutulacağı belirtiliyor. İlanda ayrıca Cevad Hüsni Bey'in babası Albay Behçet Bey'in tüm Karşıyakalıları davet ettiği görülüyor. Bu belge, havacılık tarihinin unutulan kahramanlarından Cevad Hüsni Bey'in ailesinin Karşıyaka'da yaşadığını ortaya koyarken, İzmir'in de bu sıra dışı hikâyenin önemli bir parçası olduğunu gösteriyor.
Adına Endonezya'da anıt dikildi
Kazanın ardından Surabaya'da toprağa verilen Cevad Hüsni Bey için 1923 yılında anıt yapıldı. Ancak yıllar içinde anıtın bulunduğu alan değişti ve yapı ortadan kalktı. Araştırmacılar bugün, Türk havacılık tarihinin bu unutulmuş kahramanının anısının yeniden yaşatılması gerektiğini vurguluyor. Bir asır önce Karşıyaka'dan çıkan bir ailenin evladı olan Cevad Hüsni Bey, Çanakkale'den Hollanda'ya, oradan Endonezya semalarına uzanan sıra dışı yaşamıyla Türk sivil havacılık tarihinin en dikkat çekici ancak en az bilinen isimlerinden biri olarak hafızalarda yer alıyor.
