Türkiye'de 50 yılın en kurak yılı olarak nitelenen 2025 yılında HES'lerin elektrik üretimindeki payı yüzde 16'ya indi. Bu yılki güçlü yağışlarla HES'lerin payı Mart ayında yüzde 36'ya, Nisan'a ayında yüzde 42'ye yükseldi. Artan HES üretimine, Nisan ayında güneş santrallerinin (GES) üretimi eklendi. TEİAŞ'ın kesinleşmemiş verilerine göre elektrik üretiminden Ocak ayında yüzde 5 pay alan GES'ler, Nisan'da bunu yüzde 12'ye çıkardı. Enerji Bakanlığı'ndan bugün yayımlanan bültene göre, Mart ayında tüm zamanların en yüksek yenilenebilir kaynaklı elektrik üretimi gerçekleşti. Bültende Türkiye'deki toplam üretimin üçte birinin HES'lerden, üçte birinin ise güneş, rüzgar ve diğer yenilenebilir kaynaklardan elde edildiğine dikkat çekildi.
Yenilenebilir enerji Türkiye ekonomisinin yumuşak karnı olan enerji kaynaklı dış ticaret açığını düşürdüğü için hükümet tarafından ulusal enerji mimarisinin temel yapı taşlarından biri olarak görülüyor. Ancak güneş santrallerinde elektriğin sadece gündüz saatlerinde üretilmesi fiyat sorunlarını, yani sıfır fiyatlı saatleri beraberinde getirdi. EPİAŞ gün öncesi piyasası verilerinden Reuters'ın yaptığı hesaplamaya göre; elektrik fiyatı Nisan ayında 95 saat, yani ayın yüzde 13'ü boyunca sıfır olarak gerçekleşti. Sadece HES'lerin yüksek üretim yaptığı Şubat ve Mart aylarında fiyatın sıfıra indiği süre toplam 43 saat olmuştu.
TÜKETİCİ MEMNUN
Sıfır fiyat tüketiciler tarafından memnuniyetle karşılansa da santral işletmecileri için idame maliyeti sorunlarını beraberinde getiriyor. Piyasadaki ağırlıklı ortalama elektrik fiyatı, sıfır fiyatlı saatlerin artmasıyla birlikte dip yaptı. Geçmiş yıllarla karşılaştırma açısından daha iyi bir gösterge olan elektriğin dolar cinsi megawatt/saat başına fiyatı, Nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 40, geçen yıla aynı aya göre ise yüzde 64 düşüşle 23.4 dolara geriledi. Elektrik fiyatı imalat sektörünün neredeyse durduğu Nisan 2020'deki pandemi döneminde bile 27 dolar seviyesinin altına inmemişti. EPİAŞ verilerine göre bu yıl Nisan ayının yarısından uzun bir süre elektrik fiyatları düşük bir fiyat olan 10 doların altında oluştu.
DÜŞÜK FİYAT YIL ORTASINA KADAR GEÇERLİ OLABİLİR
Önümüzdeki aylarda hava sıcaklıklarının 25 dereceyi geçmesiyle birlikte soğutma kaynaklı olarak talepte artışı görülecek olsa da, sektör yetkilileri düşük fiyatların yıl ortasına kadar geçerli olabileceğine dikkat çektiler. HES işletmecilerini temsil eden iş örgütü HESİAD'ın düzenlediği basın toplantısında katılan Türkiye'nin başlıca enerji üreticisi şirketlerinin temsilcileri, elektrik şebekesinin artan rüzgar ve güneş üretimi nedeniyle hızla üretime geçebilen ve üretim azaltabilen HES'lere ve doğalgaz santrallerine ihtiyaç duyduğunu; HES'lerin bu görevi enerji ithalatına yol açmadan yapabildiğini belirttiler.
"HES GELİRLERİNDE CİDDİ DÜŞÜŞ BİZİ STRESE SOKMAYA DEVAM EDİYOR"
HESİAD Başkanı Elvan Tuğsuz Güven, "Artan üretime rağmen HES gelirlerinde ciddi düşüş bizi büyük bir strese sokmaya devam ediyor. Ödediğimiz sistem kullanım bedellerinin altında fiyatların piyasada oluşması, artık piyasamızda negatif fiyat döneminin başladığını göstermekte" dedi. Aynı zamanda büyük ölçekli bir doğalgaz santrali işleten Akenerji'nin Genel Müdürü Hakan Yıldırım, Türkiye'de son 10 yılda ağırlıklı olarak güneş ve rüzgar gibi değişken güç tesislerinin devreye girdiğini hatırlatarak, "HES ülkenin stratejik bir kaynağı, bu sistemi ayakta tutuyor. Piyasa (ise) HES'leri cezalandırıyor" diyerek, fiyatların düşük üretimin ise yüksek olduğu Şubat-Mayıs döneminde HES'lere destek olabilecek bir mekanizmanın devreye alınmasını istedi. HESİAD, düşük fiyat döneminde santrallere destek olunması için sabit elektrik iletim bedelinin HES'lerden alınmaması ve HES'ler için mevsim ve saate dayalı bir fiyat mekanizması önerisinde bulundu.
"GELİRİMİZDE KAYIP VAR, BİZE DESTEK OLUN"
Enerjisa Üretim'i temsil eden Emre Ercan da piyasada fiyatın sağlıklı oluşamadığı dip-tavan döneminden geçildiğini ifade ederek, "Burada gelirimizde bir kayıp var, bunu telafi etmek için bazı dönemlerde bize destek olunuz diyoruz. Avrupa'da hiçbir elektrik üreticisinden sabit bir üretim bedeli alınmamaktadır. Türkiye'de tüm kaynaklar ödüyor. Gelir açısından sorun yaşayan HES'leri bu sabit bedelden muaf tutmak için bir yöntem oluşturulsun" diyerek, doğalgaz ve yerli kömür santrallerine destek sağlanan kapasite mekanizmasına HES'lerin de alınarak bunun hayata geçirilebileceğini belirtti.
HESİAD aynı zamanda yüksek üretim dönemlerinde suyun yüksek rakımdaki bir rezervuara taşınıp, yüksek talep döneminde serbest bırakılarak üretim yapılan pompaj depolamalı HES'lerin potansiyel vaad ettiğini ancak bu santrallere yatırım yapılması için uygun fiyat ortamının sağlanması gerektiğini belirtti. Toplantıda paylaşılan Devlet Sular İdaresi'nin yaptığı ön etüd çalışmasına göre, Türkiye'nin 13.9 gigawatt (GW), yani toplam kurulu gücün yüzde 11'i kadar pompaj depolamalı HES kapasitesi bulunuyor.
