Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleştirilen ABD–İran görüşmeleri, tarafların temel konularda uzlaşamaması nedeniyle sonuçsuz kaldı. Cumartesi günü başlayan müzakereler yaklaşık 21 saat sürdü ancak taraflar ortak bir metin üzerinde anlaşamadan masadan ayrıldı. Görüşmelerin perde arkasına ilişkin ayrıntılar, özellikle nükleer program, Hürmüz Boğazı ve güvenlik taahhütleri başlıklarında ciddi görüş ayrılıkları yaşandığını ortaya koydu.
21 saatlik görüşmeler sonuçsuz kaldı
İslamabad’da kurulan müzakere masasında ABD ve İran heyetleri yoğun temaslarda bulundu. Görüşmeler sırasında ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Washington yönetimiyle sık sık temas kurduğu, Başkan Donald Trump başta olmak üzere üst düzey isimlerle birden fazla görüşme yaptığı bildirildi. ABD heyetinin, müzakereler boyunca Savunma, Dışişleri ve Hazine yetkilileriyle koordinasyon halinde hareket ettiği aktarıldı.
Yoğun diplomasi trafiğine rağmen taraflar arasında beklenen ilerleme sağlanamadı. Görüşmelerin Pazar günü erken saatlerde sona erdiği ve tarafların müzakere masasından anlaşma çıkmadan ayrıldığı açıklandı. Bu gelişme, bölgedeki gerilimin yeniden tırmanabileceği yorumlarına neden oldu.
Washington’dan “şartlarımız kabul edilmedi” mesajı
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada ABD’nin kırmızı çizgilerinin net olduğunu belirterek İran’ın bu şartları kabul etmediğini söyledi. Vance, iki tarafın uzun süre “esaslı” müzakereler yürüttüğünü ancak aradaki farkların kapatılamadığını ifade etti.
ABD tarafı özellikle İran’ın nükleer programı konusunda uzun vadeli ve bağlayıcı bir taahhüt talep etti. Washington yönetimi, İran’ın nükleer silah üretmesine imkan sağlayacak teknolojik altyapıya sahip olmaması gerektiğini vurguladı. ABD yetkilileri, bu konuda açık bir güvence görmediklerini belirtti.
Vance, ABD’nin müzakerelerde esnek davrandığını ve iyi niyetli bir yaklaşım sergilediğini savundu. Ancak İran tarafının bu yaklaşımı karşılıksız bıraktığını ileri sürdü. ABD heyeti, görüşmelerin tamamen sona erdiğini söylemekten kaçınsa da ilerleme sağlanamadığını kabul etti.
Tahran yönetimi şartları “kabul edilemez” buldu
İran cephesi ise ABD’nin taleplerini “kabul edilemez” olarak nitelendirdi. İranlı yetkililer, ülkenin barışçıl nükleer enerji programı yürütme hakkının tartışma konusu yapılamayacağını savundu. Tahran yönetimi, nükleer faaliyetlerin uluslararası hukuk çerçevesinde sürdürüldüğünü belirterek bu konuda geri adım atılmayacağını bildirdi.
İran basınında yer alan bilgilere göre, müzakerelerde ABD’nin sunduğu çerçevenin tek taraflı olduğu ve İran’ın egemenlik haklarını sınırladığı ifade edildi. Tahran heyeti, ortak bir metin üzerinde uzlaşmak için farklı öneriler sunduklarını ancak Washington’un bu önerilere sıcak yaklaşmadığını ileri sürdü.
Hürmüz Boğazı tartışması kilit başlık oldu
Görüşmelerde en önemli anlaşmazlık konularından biri Hürmüz Boğazı oldu. İran tarafı, bölgedeki güvenlik ve kontrol konusunun kendi ulusal güvenliği açısından kritik olduğunu vurguladı. ABD ise uluslararası enerji güvenliği gerekçesiyle boğazın serbest geçiş ilkesine bağlı kalınmasını istedi.
Bu başlıkta tarafların pozisyonlarının oldukça uzak olduğu belirtildi. İran, boğaz üzerindeki güvenlik önlemlerini artırma hakkını saklı tuttuğunu ifade ederken, ABD bu durumun küresel petrol akışını tehlikeye atabileceğini savundu. Uzmanlara göre bu başlık, müzakerelerin tıkanmasında belirleyici rol oynadı.
Nükleer program müzakerelerin merkezinde yer aldı
Taraflar arasındaki bir diğer kritik başlık İran’ın nükleer programı oldu. ABD, İran’dan nükleer faaliyetleri sınırlandıracak uzun vadeli bir taahhüt talep etti. İran ise nükleer enerji programının tamamen barışçıl amaçlarla sürdürüldüğünü ve bu hakkın pazarlık konusu yapılamayacağını dile getirdi.
Washington yönetimi, nükleer faaliyetlerin denetiminin genişletilmesini isterken, Tahran bu talebi egemenlik ihlali olarak değerlendirdi. Taraflar arasında denetim mekanizmaları, zenginleştirme kapasitesi ve teknik sınırlamalar konusunda da uzlaşma sağlanamadı.
Diplomatik temaslar devam edebilir
Görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasına rağmen tarafların diplomatik kanalları tamamen kapatmadığı belirtiliyor. ABD heyeti, müzakerelerin ilerleyen dönemde yeniden başlayabileceğini ima ederken, İran tarafı da yeni bir çerçeve oluşması halinde görüşmelere açık olduklarını bildirdi.
İslamabad’daki 21 saatlik temasların ardından tarafların pozisyonlarının netleştiği ancak aradaki farkların derinleştiği değerlendiriliyor. Bölgedeki güvenlik dengeleri açısından kritik görülen müzakerelerin akıbeti, önümüzdeki günlerde yapılacak diplomatik temaslara bağlı olacak.
