Bergama ve Türkiye, parşömen ustası İsmail Araç’ın vefatıyla yasa boğuldu. 93 yaşında hayatını kaybeden Araç, Anadolu’nun son karatabağı ve UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanı ile tanınan nadir ustalardan biriydi. 1933 yılında Bergama’da doğan İsmail Araç, eğitimini maddi imkânsızlıklar nedeniyle sürdüremeyince genç yaşta zanaata yöneldi. 1953 yılında Bergama Tabakçılar Köprüsü altındaki ustaların yanında çırak olarak çalışmaya başlayan Araç, askerlik görevini tamamladıktan sonra 1955’te mesleğine geri döndü ve 1960 yılında kendi tabakhanesini açtı. Araç, parşömen kağıdı üretiminde tarihsel teknikleri titizlikle uygulayan bir ustaydı. Hayvan postlarını tüylerinden ve yağlarından arındırmak için yalnızca kireç, zırnık ve palamut gibi doğal malzemeler kullanıyor, çözücü kimyasal hiçbir maddeye başvurmuyordu. Üretimde “kavaleta” ve “flota” isimli özel bıçaklarla çalışıyor, parşömeni tarihte ilk üretildiği Bergama’da olduğu gibi geleneksel yöntemlerle imal ediyordu.
Zanaatını gelecek nesillere aktardı
Ömrünü mesleğin yok olmaması için adayan Araç, iki kadın çırağını usta olarak yetiştirerek geleneğin devamını sağladı. 2017’de Demet Sağlam Tokbay, 2020’de ise Nesrin Ermiş Pavlis usta ilan edildi. Araç, geleneksel peştemal kuşatma törenleriyle çıraklarına usta olma yolunu resmî olarak açmıştı.
Ulusal ve uluslararası ödüllerle taçlandı
İsmail Araç’ın başarıları yalnızca Bergama’da değil, ulusal ve uluslararası düzeyde de tescillenmişti:
- 2015: İzmir Büyükşehir Belediyesi 13. Tarihe Saygı ve Yerel Koruma Yarışması Jüri Özel Ödülü
- 2017: Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından "Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı" unvanı
- 2021: UNESCO Bilim Kurulu tarafından "Yaşayan İnsan Hazinesi" ödülü (ödülünü 11 Ocak 2022’de Ankara Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde aldı)
Anadolu’nun kültürel mirasına katkısı
İsmail Araç, Bergama’da binlerce yıl öncesine uzanan parşömen geleneğini modern çağda yaşatarak kültürel mirasa eşsiz bir katkıda bulundu. Usta, geleneksel üretim teknikleri ve doğal yöntemlerle hazırladığı parşömenlerle hem Bergama’nın hem de Türkiye’nin el sanatları mirasını gelecek nesillere aktarmış oldu.
