Son günlerde bir cruise gemisindeki “hanta virüs” salgını, geminin açık denizde bekletilmesi ve 3 vefat kamuoyunda ve medyada bolca yer alınca, 2019 – 2020’ler covid pandemisi akıllara geldi. Tabii yine dikkatler hayvanlardan insanlara bulaşan (zoonoz) virüslere çevrildi. Şimdi de kemirgen orjinli bir zoonotik virüsten söz ediliyor. Kemirgen dışkı, idrar ve tükürüğü ile bulaşan Hanta virüs, enfekte insandan insana da geçebiliyor. “MV Hondius” isimli gemi son haberlere göre, Kanarya adalarına doğru yol alıyordu. Hanta virüsün bir türü olan Andes virüsünün Güney Amerika’da görüldüğü ve Arjantin’den Afrika’ya yol alan MV Hondius’taki 3 ölümden de sorumlu olduğu ifade ediliyor. Avrupa ve Asya’daki Hanta virüs türleri genellikle böbrek rahatsızlıkları ile kendini belli ediyorsa da, Güney Amerika’daki Hanta virüs türü solunum yolu enfeksiyonuna sebep olduğu biliniyor. Ve en önemlisi de bu virüse karşı bir tedavi yöntemi de maalesef bulunmuyor.

***

İnsanların hastalıklarının yüzde altmışından hayvanlar sorumludur. Yeni yeni çıkan (bioterör amaçlı üretilebilenler çoğunlukta) bulaşıcı hastalıkların yüzde 75’i hayvan kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Her yıl görülen 5 yeni hastalığın 3’ü hayvan orjinlidir.

Bu tespitlere dayanarak Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ), sağlık tanımı 2007’den bu yana değiştirilmiştir. Eskiden, 1948’den bu yana DSÖ “bireyin fiziksel, sosyal ve ruhsal yönden tam bir iyilik durumunda olması” veya “sağlık sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, bedence ruhça ve sosyal yönden tam iyilik halidir” şeklindeydi. 2007’de bu geniş bir çevreye yayılarak “TEK SAĞLIK” olarak belirlendi.

***

Tek sağlık “İnsan sağlığı, hayvan sağlığı, çevre sağlığı ve ekosistem içerisinde bulunan bütün canlıların (bitkiler vs.) ortak sağlığı diye tariflenebilir.

“Tek Sağlık” kavramı hayvanlardan insanlara bulaşabilen ve küresel halk sağlığını tehlikeye sokan bulaşıcı hastalıkların kontrolünde, antibiotic direnci ile mücadelede, gıda güvenliğinin sağlanmasında ve buna benzer ekosistem bütüncül sağlığının korunmasında, tüm sağlık çalışanlarının bir arada çalışmasını gerektiren multidisipliner bir kavramdır.

Ekosistem sağlığı, insan sağlığı, hayvan sağlığı gibi birbirinden ayrılmaz bir bütündür. Ortak sağlık daha doğrusu; “Tek Sağlık” vardır.

Bir pandemi sürecinde önceden hazırlanmış eylem planlarımız olmalı ve planlar tüm sağlık bileşenlerince yani multidisipliner bir disiplinle çalışılmalıdır. “Tek Sağlık” konsepti işte bu olguyu insanlığa dayatmaktadır. Kısacası artık sağlık kavramı “ortak bir kavramdır”.