ABD-İran gerilimi, Trump’ın Ankara’daki açıklamalarının ardından yeni bir aşamaya taşındı. İran basını, ülkenin güneyinde yer alan Hürmüzgan Eyaleti’ne bağlı Sirik ve Bender Abbas kentleri ile Sistan ve Beluçistan Eyaleti’ndeki Çabahar ve Kunarek çevresinde patlama sesleri duyulduğunu bildirdi.
Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre İran devlet televizyonu, Bender Abbas’ta 6 patlama sesi duyulduğunu bildirdi. Fars Haber Ajansı ise Sirik’te 10, Keşm Adası’ndaki Misin köyü çevresinde ise 4 patlama sesi duyulduğunu aktardı. İlk açıklamalarda can kaybı ya da hasara ilişkin net bilgi paylaşılmadı.
Patlama haberleri, Trump’ın İran’a yönelik “bu gece sert vurabiliriz” açıklamasından kısa süre sonra geldi. Bu nedenle gelişme, bölgede ateşkes sürecinin tamamen çöktüğü ve askeri gerilimin yeniden büyüdüğü yorumlarına neden oldu.
Trump’tan saldırı sonrası uyarı
ABD Başkanı Donald Trump, saldırılara ilişkin yaptığı paylaşımda operasyonu, İran’ın gemilere yönelik saldırılarına misilleme olarak nitelendirdi. Trump, benzer bir durumun tekrarlanması halinde sonuçların daha ağır olacağını belirtti.
Trump, gün içinde yaptığı açıklamalarda İran’la ateşkesin bittiğini duyurmuş, ardından da “Dün gece onları vurduk. Onları uyarıyorum, bu gece sert vurabiliriz” ifadelerini kullanmıştı. ABD Başkanı’nın bu çıkışı, Ankara’daki NATO Zirvesi’nin gündemini bir anda Orta Doğu krizine çevirdi.
Reuters, Trump’ın geçici uzlaşı sürecinin sona erdiğini söylediğini ve ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırılar başlattığını bildirdi. Haberde, Washington’ın saldırıları Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere yönelik tehditlere karşılık olarak gerekçelendirdiği aktarıldı.
CENTCOM ek saldırıları duyurdu
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a yönelik ek saldırıların başlatıldığını açıkladı. Açıklamada, operasyonların Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisini tehdit eden unsurları zayıflatmayı hedeflediği belirtildi.
CENTCOM, İran’ı uluslararası sularda ticari gemileri ve sivil mürettebatı hedef almakla suçladı. ABD ordusu, saldırıların Başkan Trump’ın talimatıyla yapıldığını ve ticari deniz trafiğinin güvenliği için gerekli görüldüğünü savundu.
CENTCOM’un daha önceki açıklamasında da 7 Temmuz’da İran’a yönelik yeni bir saldırı dalgasının tamamlandığı, bu kapsamda 80’den fazla hedefin vurulduğu duyurulmuştu. Hedefler arasında askeri noktalar, kıyı unsurları ve Hürmüz Boğazı çevresindeki tehdit kapasitesini azaltmaya dönük yapılar bulunduğu belirtildi.
Tahran’dan ezici karşılık mesajı
İran cephesinden gelen ilk siyasi tepki sert oldu. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, ABD’nin İran’ın güneyine yönelik saldırılarına karşı “ezici bir karşılık” verileceğini söyledi.
Azizi, katıldığı televizyon programında ABD’nin dünyanın neresinde olursa olsun güvenlik açısından bedel ödeyeceğini savundu. Bu açıklama, Tahran’ın saldırıları yalnızca askeri değil, siyasi düzeyde de karşılıksız bırakmayacağı mesajı olarak değerlendirildi.
İran basınına yansıyan patlama haberlerinin ardından ülkede güvenlik önlemleri artırılırken, özellikle güney kıyı hattı ve stratejik limanlar üzerindeki hareketlilik yakından takip ediliyor. Bender Abbas ve çevresi, hem askeri hem de ticari konumu nedeniyle bölgedeki en kritik noktalardan biri olarak biliniyor.
Hürmüz boğazı krizin merkezinde
Gerilimin merkezinde Hürmüz Boğazı bulunuyor. Dünya enerji taşımacılığının en kritik geçiş noktalarından biri olan boğaz, petrol ve doğal gaz sevkiyatı açısından küresel piyasalarda büyük önem taşıyor.
Reuters, Hürmüz çevresinde ticari gemilere yönelik saldırıların ardından en az 4 petrol ve gaz tankerinin güzergâh değiştirdiğini bildirdi. Habere göre bölgedeki güvenlik riskinin artması, gemi trafiğini ve enerji taşımacılığını doğrudan etkiledi.
Bu nedenle ABD’nin İran’a yönelik saldırıları yalnızca iki ülke arasındaki askeri gerilim olarak görülmüyor. Bölgedeki her saldırı, petrol fiyatlarından küresel ticarete, deniz taşımacılığından diplomatik ilişkilere kadar geniş bir alanda etkisini gösteriyor.
Bölgedeki çatışma piyasaları da sarstı
ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırıları, küresel piyasalarda da hareketliliğe yol açtı. The Guardian’ın haberine göre ABD’nin ikinci dalga saldırıları, Trump’ın ateşkesin bittiğini açıklamasının ardından geldi. Haberde, petrol fiyatlarının yükseldiği ve ABD piyasalarında satış baskısının arttığı aktarıldı.
Enerji piyasalarının ana kaygısı, Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin daha fazla kesintiye uğraması. Çünkü bölgedeki güvenlik riskinin büyümesi, petrol arzına ilişkin endişeleri artırıyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş ise enflasyon beklentileri ve merkez bankalarının faiz politikaları üzerinde baskı oluşturabiliyor.
Bu tablo, Trump’ın Ankara’daki açıklamalarının yalnızca diplomatik bir çıkış olarak kalmadığını, kısa süre içinde askeri ve ekonomik sonuçlar doğurduğunu gösterdi.
Ateşkesin çöküşü yeni saldırı ihtimalini büyüttü
Trump’ın “ateşkes bitti” sözleri, Washington ile Tahran arasında diplomatik zeminin daraldığına işaret etti. ABD Başkanı, İran’ın anlaşmalara uymadığını, gemilere saldırdığını ve nükleer silah geliştirmesine izin verilmeyeceğini söyledi.
İran ise ABD’nin saldırılarını egemenliğine yönelik açık bir saldırı olarak değerlendiriyor. Tahran’dan gelen “ezici karşılık” mesajı, bölgede yeni bir misilleme ihtimalini güçlendirdi.
Bu aşamada gözler hem ABD ordusunun yeni operasyon kararı alıp almayacağına hem de İran’ın vereceği yanıta çevrildi. Bölgedeki askeri hareketlilik, Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve NATO ülkelerinin tutumu önümüzdeki saatlerin en kritik başlıkları arasında yer alıyor.
