Hürmüz Boğazı’nda haftalardır süren gerilim, ABD’nin İran’a düzenlediği gece saldırısıyla yeni bir aşamaya taşındı. Washington yönetimi, İran’ın boğazda üç ticari gemiyi hedef aldığını açıklamasının ardından çarşamba sabahı İran’daki bazı askeri unsurlara hava saldırıları düzenledi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, saldırıların “uluslararası sularda ticari gemilere yönelik eylemlere karşılık” yapıldığını duyurdu. Açıklamada, İran’a ait hava savunma sistemleri, radarlar ve Devrim Muhafızları tarafından kullanıldığı belirtilen 60’tan fazla küçük teknenin hedef alındığı kaydedildi.
Bölgede tansiyon yeniden yükseldi
Saldırılar, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenen cenaze törenlerinin sürdüğü sırada gerçekleşti. Bu nedenle bölgede gerilimin bir süre düşeceği yönündeki beklentiler boşa çıktı.
ABD’nin saldırısının ardından Bahreyn ve Kuveyt’te füze alarmı verildi. Bahreyn’de ABD Donanması’nın 5. Filosu, Kuveyt’te ise ABD Kara Kuvvetleri unsurları bulunuyor.
İran’dan sert tepki
İran, ABD saldırılarını doğruladı ancak can kaybı ya da hasara ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşmadı. İran devlet medyası, Bender Abbas, Keşm ve Sirik bölgelerinde patlama sesleri duyulduğunu aktardı.
Tahran yönetimi saldırıyı “terör eylemi” olarak nitelendirirken, İran silahlı kuvvetlerinin “gerekli gördüğü her türlü önlemi” alacağını açıkladı.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf da yaptığı paylaşımda, “Zorbalık ve haraç dönemi sona erdi. Biz boyun eğmeyiz” ifadelerini kullandı.
Petrol satış izni iptal edildi
Washington yönetimi, askeri adımın yanı sıra ekonomik bir karar da aldı. ABD, geçici anlaşma kapsamında İran’a tanınan petrol satış iznini iptal etti.
Söz konusu izin, İran’ın uzun yıllar sonra ilk kez uluslararası piyasada ABD doları üzerinden açık biçimde petrol satmasına olanak tanıyordu. Kararın, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi saldırılarının ardından alınması dikkat çekti.
Gemiler hedef alındı
Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Merkezi, Umman açıklarında seyir halindeki bir tankerin vurularak alev aldığını bildirdi. İran devlet televizyonu ise sıvılaştırılmış doğal gaz taşıyan tankerin uyarıları dikkate almadığını öne sürdü.
Diğer iki geminin de hasar aldığı ancak saldırılarda yaralanan olmadığı belirtildi. Gemilerin Hürmüz Boğazı’ndaki seyrine devam ettiği aktarıldı.
Enerji güvenliği alarmda
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, Katar’a ait Al Rekayyat tankerinin hedef alındığını duyurdu. Ensari, saldırının uluslararası seyrüseferi ve küresel enerji güvenliğini tehdit ettiğini belirterek İran’ı hukuken sorumlu tuttuklarını söyledi.
Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak görülüyor. Barış döneminde ticareti yapılan petrol ve doğal gazın yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyor.
Müzakere süreci belirsizleşti
ABD ile İran arasında geçici anlaşma kapsamında gemilerin 60 gün boyunca boğazdan ücretsiz geçişine izin verilmesi konusunda uzlaşma sağlanmıştı. Ancak Tahran, gemilerin rotalarını kendisinin belirlemesi gerektiğini savunmuş, ilerleyen süreçte geçişlerden ücret alınabileceğini de gündeme getirmişti.
Son saldırılar, Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılması ve İran’ın nükleer programına ilişkin yapılması beklenen müzakereleri de belirsizliğe sürükledi.
