Binlerce iş yeri ve on binlerce çalışana ekmek kapısı olan Tarihi Kemeraltı Çarşısı’nda gevrekçisinden zeytincisine, lokantacısından abiye ve gelinlik satıcısına, ayakkabıcısına kadar herkesin ortak sorunu gelir-gider dengesinin bozulmuş olması. Bu durum her geçen gün daha da ağırlaşıyor. Esnaf en zor günlerini geçiriyor. Özellikle pandemiden bu yana çarşının üzerine büyük bir yorgunluk çöktü. Kapanmalar, insanların sokağa çıkamaması ve Kemeraltı’na girişlerin zorlaşması nedeniyle ticaret ciddi anlamda etkilendi. Bu sıkıntılı süreç birçok esnafı borçlanmaya itti. Tam bu yüklerden çıkılıyor derken; dünyada, Türkiye’de yaşanan ekonomik daralmalar ile ekonomi politikalarının etkileri üst üste geldi. Bunun üzerine bir de savaş ortamı eklenince darboğazdan çıkamayan esnaf, her gün postacıların getirdiği haciz ve tebligatlarla yüz yüze kaldı. Artık çarşıda postacı görmek bile esnafın yüreğini hoplatıyor.
Çarşıda Haciz Korkusu
Kemeraltı Hayat Platformu ve Kemeraltı Merkez Araştırmalar Derneği sözcüsü Cem Ceylan, çarşıdaki kara tabloyu şu sözlerle özetledi: “Öyle bir ekonomik kriz yağmuru yağıyor ki altında ıslanmamak mümkün değil. Bugün esnafın en büyük sorunu, aslında sadece esnafın değil çalışanların da en büyük sorunu ekonomik şartlar. Alım gücü bu kadar düşünce insanlar işlerini çevirebilmek için borçlanmak zorunda kalıyor.” Ceylan, yaşanan gelişmeler karşısında herkesin bir şekilde yasal faiz düzeninin içine düştüğünü belirterek şunları söyledi: “Banka kredileri, devletin uyguladığı faizler, vergi ve SGK borçlarına gelen yüksek oranlar insanların sırtına ciddi bir yük bindiriyor. Şu an yüzde 30’lar, yüzde 40’lar seviyesinde faizlerden bahsediyoruz. Bu maliyetlerle ayakta kalmak çok zor.”
Özellikle küçük esnafın ve belli bir gelir seviyesinde yaşamaya çalışan insanların bu baskıdan kaçmasının mümkün olmadığını söyleyen Ceylan, herkesin aynı ekonomik baskının altında olduğunu ifade etti. Ceylan, “Çarşıda dolaşırken bunu görmek mümkün. Birçok boş dükkân, kapalı kepenk var. Özellikle Kemeraltı gibi bir yerde, Anafartalar Caddesi üzerinde boş dükkân görmek eskiden kolay değildi. Hava paralarının konuşulduğu yerlerde bugün insanlar kirayı ödemekte zorlanıyor” dedi.
Kiralar Cep Yakıyor
Ekonomik sıkışmışlığın üzerine artan kira faktörü de esnafın dertlerinin başında geliyor. Kiraların ciddi şekilde yükseldiğini belirten Ceylan, özellikle ana caddelerde rakamların çok daha arttığını ancak sorunun yalnızca belirli bölgelerle sınırlı olmadığını söyledi. Esnafın bugün hacizlerle ve tebligatlarla uğraşmasının temel nedeninin ekonomik baskı olduğunu söyleyen Ceylan, maliyenin son dönemde yaptığı uygulamaların da esnaf üzerinde ciddi bir stres oluşturduğunu belirtti. “Müfettişler aylarca dükkânlarda denetim yaptı, kasalarda oturdu. Elbette yasal denetim olmalı; kimsenin buna itirazı yok. Ama insanların üzerinde oluşan psikolojik baskı çok ağır.”
İşler Kredi Kartıyla Dönüyor
Bugün alışverişlerin büyük bölümünün kredi kartıyla yapıldığına dikkat çeken platform sözcüsü Cem Ceylan, nakit kullanımının ciddi şekilde azaldığını belirtti, “Zaten her şey kayıt altında ilerliyor ama buna rağmen insanların üzerinde sürekli bir baskı hissi var. Bu baskıyla yaşamak, çalışmak ve işini büyütmeye çalışmak insanları psikolojik olarak yoruyor” dedi. Son dönemdeki yüksek cezaların da toplumda aynı duyguyu oluşturduğunu belirten Ceylan, insanların birçok uygulamayı artık bir cezalandırma ve para toplama yöntemi olarak gördüğünü ifade etti. Vergi dairelerine binlerce tebligat zarfının göz önünde olduğunu vurgulayan Ceylan, “Bu tablo doğal olarak insanları mutsuz ediyor. Kredi kartı borçları tarihin en yüksek seviyelerine çıkmış durumda. Takipteki borçlar artıyor, icra süreçleri çoğalıyor. Alan da borçlu, veren de borçlu hale geldi” ifadesini kullandı.
Esnafın geçmişte ticaretten tasarruf yapabildiğini ve işini büyütmeyi planladığını ifade eden Ceylan, bugün kazandığı parayla ancak günü kurtarmaya çalıştığını, çarşının kalabalık görünmesine rağmen yaşanan hareketliliğin sadece esnafı ayakta tutabildiğini aktardı. Ceylan, “Aslında insanların hissettiği eksiklik burada. Çalışıyorsunuz, para kazanıyorsunuz ama kenara bir şey koyamıyorsunuz. Çoluğunuza çocuğunuza daha iyi bir hayat sunamıyorsunuz. Refah dediğimiz şey biraz da tasarruf edebilmek, geleceğe güvenle bakabilmek değil mi? Tasarruf edemediğiniz zaman bütün o ekonomik çabanın anlamı eksik kalıyor” diye konuştu.
Kapanan Dükkanlar Çoğalıyor
Konak Mahalle Muhtarı Tamer Yıldırım ise her gün esnafı dolaşıp hâl hatır sorduklarını, sıkıntılarını dinlediklerini ve çözüm üretmeye çalıştıklarını belirtti. Kemeraltı’nda yetiştiğini, 8 yaşından bu yana bu bölgede çalıştığını aktaran Yıldırım, özellikle pandemiden sonra esnafın üzerinde büyük bir yorgunluk oluştuğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: “Kapanmalar, insanların sokağa çıkamaması ve Kemeraltı’na girişlerin zorlaşması nedeniyle ticaret ciddi anlamda etkilendi. Bu süreç birçok esnafı borçlanmaya itti. Tam o yüklerden çıkıyoruz derken dünyada, ülkemizde ve İzmir’de yaşanan ekonomik daralmalar ile ekonomi politikalarının etkileri üst üste geldi. Bunun üzerine bir de savaş ortamı eklendi. Bu da insanların psikolojisini ve ticaret hayatını farklı şekilde etkiledi. Özellikle son dönemde kiralarda yüksek artışlarla birlikte dükkân kapatan esnaf sayısı da arttı. Kapanan her dükkân, bir ailenin yeni bir sorunla karşı karşıya kalması demek. Temennimiz ne savaşların ne de başka krizlerin yaşanmadığı, ülkemizin, memleketimizin ve Kemeraltı esnafının daha huzurlu olduğu günler. Ticaret yapan insanların geleceğe umutla ve güvenle bakabildiği bir ortamı hep birlikte görmek istiyoruz.” Değerlendirmesinde bulundu.
28 Binden 120 Bin Liraya Çıkan Kira
Kemeraltı esnafından Abdulbahri Yıldız da çarşıdaki sıkıntıların yalnızca ekonomik durgunlukla sınırlı olmadığını özellikle kira artışları ve yasal süreçlerin esnafı zor durumda bıraktığını söyledi. 20 yıllık sözleşmesine rağmen ciddi bir kira artışıyla karşı karşıya kaldığını belirten Yıldız, “Başta 28 bin lira olan kiram bugün 120 bin liraya çıktı. Sözleşmem olmasına rağmen bu artış mahkeme tarafından kabul edildi” dedi.
Yıldız, esnafın yalnızca ekonomik krizle değil, hukuki süreçler ve mali baskılarla da mücadele ettiğini ifade ederek, “Esnaf sadece satış düşüşüyle değil, artan kiralar ve mali yüklerle de ayakta kalmaya çalışıyor” diye konuştu.
Otopark Sorunu En Büyük Engellerden Biri
Yıldız, Kemeraltı’nda uzun süredir devam eden otopark sorununa da dikkat çekti. Araçla gelen müşterilerin park yeri bulamadığı için çarşıya gelmekten vazgeçtiğini belirten Yıldız, bunun doğrudan ticareti etkilediğini söyledi.
“Arabalı müşteri gelmiyor. Otopark olmadığı için insanlar çarşıya girmek istemiyor. Bu sorun çözülmeden Kemeraltı’nın eski hareketliliğine dönmesi çok zor” ifadelerini kullandı.
Bir Çift Terlik Almak Bile Zorlaştı
Kemeraltı'nda üçüncü kuşak ayakkabı esnafı olarak faaliyet gösteren Sabri Okur da çarşıdaki ekonomik sıkıntıların her geçen gün daha da derinleştiğini söyledi. Yaşanan sorunun yalnızca kendi sektörleriyle sınırlı olmadığını belirten Okur, çarşının genelinde benzer bir tabloyla karşılaşıldığını ifade etti.
"Son iki üç yıldır giderek artan bir ekonomik kriz yaşıyoruz. Alım gücünün düşmesi, artan maliyetler, dükkân kiraları, vergiler, su ve personel giderleri esnafın üzerindeki yükü büyütüyor. İşler iyi olduğunda bunlar çok fazla göze batmıyordu ancak bugün satışların düşmesiyle birlikte bütün maliyetler daha ağır hissediliyor" dedi.
Yaklaşık 75 yıldır aynı noktada faaliyet gösterdiklerini belirten Okur, geçmiş yıllarda yaptıkları satış planlarının çok gerisinde kaldıklarını söyledi. "Eskiden sezon başlamadan ne kadar satış yapacağımızı aşağı yukarı öngörebiliyorduk. Bu yıl ise planladığımız rakamların çok uzağında kaldık. Ciro rakamları benzer görünse de satılan ürün adedinde ciddi düşüş var. Müşteri çarşıya geliyor ama alışveriş yapmadan ayrılanların sayısı arttı" diye konuştu. Kemeraltı'nın müşteri profilinde emeklilerin önemli bir yer tuttuğunu vurgulayan Okur, emeklilerin yaşadığı ekonomik sıkıntıların çarşı esnafını da doğrudan etkilediğini belirtti.
"Eskiden müşterilerimiz bayramlarda kendilerine, çocuklarına ve torunlarına alışveriş yapabiliyordu. Bugün birçok kişi temel ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra ayakkabı ya da benzeri harcamalara bütçe ayıramıyor. Artık bırakın ailesine alışveriş yapmayı, kendisine bir çift terlik almakta zorlanan insanlar var" ifadelerini kullandı.
Ekonomik koşulların iyileşmesi için vatandaşın alım gücünün artırılması gerektiğini söyleyen Okur, "Piyasanın canlanması için insanların cebine para girmesi gerekiyor. Özellikle dar gelirli vatandaşların ve emeklilerin alım gücü yükseltilmeden çarşılardaki hareketliliğin yeniden eski seviyelerine dönmesi kolay görünmüyor" dedi.
