Türkiye'nin kanayan yaralarından biri olan maden kazaları, bu kez umut verici bir teknolojik gelişmeyle gündemde. Manisa'nın Salihli ilçesinde bilimsel çalışmalar yürüten bir grup genç, karanlık dehlizlerdeki görünmez ölüm tehlikesini ortadan kaldırmak için kolları sıvadı. Salihli Gençlik Merkezi bünyesinde faaliyet gösteren atölyelerde bir araya gelen farklı okullardan lise öğrencileri Yiğit Efe Erdoğmuş, Ahmet Altuğ Çolak ve Emir Gündoğan, yer altı madenciliğinde çığır açacak bir sistem geliştirdi. 2025 yılında tasarım sürecine başlanan ve kısa sürede prototip aşamasını geçen bu yenilikçi proje, insan hayatını riske atmadan maden ocaklarındaki zehirli gaz yoğunluğunu anlık olarak haritalandırabiliyor.
Karanlık dehlizlerin röntgenini çeken uçan gözler
Genç yeteneklerin tasarladığı bu eşsiz sistemin merkezinde, özel olarak modifiye edilmiş bir dron yer alıyor. İnsansız hava aracının üzerine entegre edilen lidar sensörü (ışık algılama ve mesafe ölçümü teknolojisi) sayesinde, zifiri karanlık maden galerilerinin üç boyutlu haritası milimetrik hassasiyetle çıkarılabiliyor. Bu dijital haritalama işleminin hemen ardından, dronun dört farklı köşesine stratejik olarak yerleştirilen gaz sensörleri devreye giriyor. Havada süzülen bu teknolojik kalkan, ortamdaki metan ve karbonmonoksit gibi patlayıcı, zehirleyici gazların yoğunluğunu saniye saniye ölçerek konum verileriyle eşleştiriyor. Elde edilen tüm bu karmaşık veriler, öğrencilerin kendi yazdıkları yapay zeka algoritmaları tarafından derinlemesine analiz ediliyor. Geliştirilen sistem, gazların zamana bağlı değişim hızını hesaplayarak olası bir patlama veya zehirlenme riskini saatler öncesinden merkeze raporlayabiliyor.
Geçmişin acı tecrübeleri genç beyinlerde umuda dönüştü
Projeye ruhunu veren asıl unsur ise gençlerin kalbinde taşıdığı toplumsal duyarlılık. Ekip üyelerinden Yiğit Efe Erdoğmuş, projeye başlama hikayelerini anlatırken, on iki yıl önce yaşanan ve tüm ülkeyi yasa boğan o acı olaya atıfta bulunuyor. Soma maden faciası sırasında yaşanan acıların zihinlerinde derin izler bıraktığını ifade eden Erdoğmuş, bu trajedinin tekrarlanmaması için teknolojiyi nasıl kullanabilecekleri sorusu üzerine yoğunlaştıklarını belirtiyor. Genç mucit, "İnsansız hava araçlarını madenlerde insan hayatını kurtaracak bir araca nasıl dönüştürebiliriz diye çok düşündük. Geliştirdiğimiz bu projeyle temel amacımız, madenlerdeki riskleri çok erken evrede tespit ederek olası faciaları henüz yaşanmadan önlemek" sözleriyle taşıdıkları vizyonu özetliyor. Takım arkadaşı Ahmet Altuğ Çolak ise, oluşturdukları üç boyutlu haritalar sayesinde gaz birikmesi olan kör noktaların bile anında tespit edilebildiğini ve can kayıplarının önüne geçilebileceğini vurguluyor.
Yüzde doksan iki başarı oranıyla gelen tescil hamlesi
Mevcut maden güvenlik sistemlerinin genellikle tek bir katmanda veya sabit noktalarda ölçüm yapabilme handikapını da ortadan kaldıran proje, saha performansıyla göz dolduruyor. Ekibin bir diğer üyesi Emir Gündoğan, sabit cihazların yetişemediği kör noktalara ulaşabildiklerini belirterek, yapay zekanın tüm katmanları eş zamanlı olarak analiz ettiğini ve bu sayede muazzam bir doğruluk oranına ulaştıklarını dile getiriyor. Takımın danışmanlığını üstlenen bilişim teknolojileri öğretmeni Ertuğ Gözaydın ise, öğrencilerinin ortaokul sıralarından bu yana süregelen azmine dikkat çekiyor. Geliştirdikleri otonom sistemi farklı zorluk derecelerine sahip ortamlarda defalarca test ettiklerini ve yüzde 92 gibi son derece yüksek bir doğruluk payı elde ettiklerini açıklayan Gözaydın, dünyada bu disiplinle çalışan benzer bir modele rastlamadıklarını belirtiyor. Yenilikçi fikrin çalınmaması ve uluslararası arenada Türkiye'nin gururu olması adına, yarışma süreci dahi başlamadan önce Türk Patent ve Marka Kurumuna gerekli resmi patent başvurularının yapıldığı müjdeleniyor.
Bölge birinciliğinden ulusal zirveye uzanan gurur tablosu
Manisalı gençlerin gece gündüz demeden üzerinde çalıştığı bu hayat kurtaran teknoloji, bilim dünyasının da takdirini toplamakta gecikmedi. TÜBİTAK tarafından 57'ncisi düzenlenen Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri İzmir Bölge Yarışması Sergisi'nde vitrine çıkan yapay zeka destekli otonom sistem, jüri üyelerinden tam not aldı. Yenilikçi yaklaşımı ve doğrudan insan hayatına dokunan pratik çözüm sunmasıyla öne çıkan proje, onlarca iddialı çalışma arasından sıyrılarak Doğal Afetler ve Afet Yönetimi kategorisinde Ege bölge birinciliğine layık görüldü. Elde ettikleri bu muazzam dereceyle yetinmeyen genç dâhiler, şimdi gözlerini Türkiye finallerinde alacakları şampiyonluğa dikmiş durumda. Başarılarıyla sadece okullarının ve ailelerinin değil, tüm Türkiye'nin göğsünü kabartan pırıl pırıl beyinler, gerekli destek verildiği takdirde bu sistemi ülkedeki tüm yer altı işletmelerine entegre etmeyi hayal ediyor.
