Türkiye'deki ekonomik dalgalanmalar ve otomobil fiyatlarındaki önlenemez yükseliş, hükümeti ve parlamento kanadını yeni sosyal destek paketleri açıklamaya zorluyor. Son haftalarda milyonlarca vatandaşı heyecanlandıran en önemli gelişmelerden biri de yasama organının masasına geldi. Sosyal güvenlik sistemine kayıtlı milyonlarca yaşlılık aylığı alan vatandaşı yakından ilgilendiren emeklilere ÖTV'siz araç alım hakkı tanınmasına yönelik düzenleme teklifleri kamuoyunda gündemdeki yerini koruyor. Meclis komisyonlarında bütçe dengeleri ve vergi gelirleri üzerindeki etkileri tartışılan bu adım, özellikle pandemi sonrası araç erişimi zorlaşan kesimler için büyük bir umut ışığı olarak değerlendiriliyor.
Ekonomi yönetiminin ve gümrük müsteşarlıklarının da görüş bildirdiği yasa tasarısı için en çok merak edilen husus ise hukuki sürecin hangi aşamada olduğu sorusudur. Ankara koridorlarından sızan bilgilere göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan ÖTV muafiyeti teklifi henüz yasalaşmış değil. Otomotiv bayilerinin ve tüketici derneklerinin telefon kilitlenmelerine neden olan süreç için uzmanlar uyarıda bulunuyor. Mevcut taslak metni şu an için sadece teklif aşamasında bulunuyor; Genel Kurul’dan geçmediği ve Resmi Gazete’de yayımlanmadığı için yürürlüğe girmiş bir uygulama bulunmuyor. Bu nedenle vatandaşların yasal süreç tamamlanana kadar bayilerde ya da dijital mecralarda kendilerinden kaparo talep eden kötü niyetli kişilere karşı uyanık olmaları gerekiyor.
Sosyal güvenlik statüsüne göre sınırlandırılan hak sahipleri
Yasa teklifinin ilk sızan maddeleri, sosyal medyada paylaşılan genel algının aksine, bu hakkın tüm emekli nüfusa tek kalemde verilmeyeceğini ortaya koyuyor. Bütçe üzerinde ani bir vergi kaybı deliği açmak istemeyen maliye bürokratları, muafiyet kapsamını belirli kıstaslara göre filtreleme yoluna gitti. Genel hatlarıyla bakıldığında teklife göre bu düzenleme tüm emeklileri kapsamıyor. Bu durum, yıllarca kamuda ya da özel sektörde çalışarak prim gününü doldurmuş devasa bir kitlede şimdiden bir eşitsizlik tartışmasının fitilini ateşlemiş durumda.
Mevcut yasa taslağındaki teknik detaylar incelendiğinde, Türkiye'deki emekli profilinin en büyük iki sac ayağını oluşturan SSK emeklileri ve memur emeklileri genel olarak kapsam dışı kalıyor. Düzenlemenin bu haliyle yasalaşması durumunda, kendi nam ve hesabına bağımsız çalışan, esnaf ve sanatkarlar odasına bağlı olarak prim ödeyen kitlenin yüzü gülecek. Eğer kabul edilirse, uygulama büyük olasılıkla sınırlı kalacak ve sadece belirtilen Bağ-Kur emeklilerine fayda sağlayacak. Sektör temsilcileri, küçük esnafın ve tarım Bağ-Kur’lularının ticari veya şahsi mobilite ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlayan bu sınırlandırmanın, ilerleyen süreçte meclis genel kurulundaki önergelerle genişletilip genişletilmeyeceğini yakından takip ediyor.
Yerlilik şartı otomotiv pazarında kartları yeniden dağıtacak
Düzenlemenin ekonomi politiği açısından en stratejik hamlesi ise ithal araç ithalatını patlatmamak ve yerli sanayiyi korumak adına getirilen üretim kriteri oldu. Hükümetin cari açığı kontrol altında tutma ve Bursa, Kocaeli, Sakarya gibi kentlerdeki yerli otomotiv fabrikalarının üretim bantlarını destekleme stratejisi, yasa metnine doğrudan enjekte edildi. Taslak maddelerinde, ÖTV muafiyeti kapsamında satın alınacak binek ve hafif ticari araçların en az yüzde 40 yerli olması gerektiği yönünde katı bir ibare yer alıyor. Bu durum, ithal lüks segment araçların kapısını tamamen kapatırken, gözlerin Türkiye'de üretim tesisi olan markalara çevrilmesine neden oldu.
Bu yasal zorunluluk, Türkiye'de banttan indirilen birçok popüler modelin listeye girmesini sağladı. Yerlilik oranı kriterini rahatlıkla karşılayan modeller arasında Türkiye'nin küresel mobilite markası olan Togg T10X ve T10F modelleri başı çekiyor. Elektrikli araç teknolojisine geçişi teşvik etmek isteyen devletin, bu muafiyette yerli elektrikli modellere ekstra kolaylıklar sağlayabileceği konuşuluyor. Bunun yanı sıra, yıllardır Türkiye’nin en çok satan binek otomobil serilerinden olan Fiat Egea Sedan ve Egea Cross, Renault Clio, Megane Sedan ve Duster modelleri de listenin en güçlü adayları arasında konumlanıyor. Japon devinin Sakarya’daki fabrikasında ürettiği Toyota Corolla, Corolla Hybrid ve C-HR modelleri ile Güney Koreli markanın İzmit tesislerinde hayat bulan Hyundai i20 ve Bayon modelleri, Bağ-Kur emeklilerinin vergisiz satın alabileceği potansiyel araç listesini oluşturuyor.
Bayilerde hareketlilik yaratan marka ve model detayları
Yasa teklifinin meclis komisyonlarında konuşulmaya başlanması bile otomotiv yetkili satıcılarında yoğun bir veri trafiğine yol açtı. Özellikle bütçe dostu ve yaygın servis ağına sahip markaların bayileri, müşterilerden gelen kurumsal bilgi taleplerini karşılamak için özel ekipler kurmaya başladı. İtalyan-Amerikan ortaklığıyla Türkiye'de devasa bir üretim hacmine sahip olan Fiat marka araç grupları, listenin en ulaşılabilir opsiyonlarını sunması bakımından öne çıkıyor. Bugün bayilere gidildiğinde veya kurumsal sistemler incelendiğinde, ÖTV muafiyeti kapsamında yer alan araçlar arasında Fiat Egea Sedan, Fiat Egea Cross, Fiat Ulysse modellerinin teknik ve maliyet olarak kapsama girdiğini görmek mümkün. Özellikle geniş aileler ve ticari faaliyetlerini sürdüren emekli esnaflar için Ulysse modeli çok yönlü bir alternatif sunuyor.
Fransız otomotiv ekolünün Türkiye'deki en güçlü temsilcisi konumundaki grupta da benzer bir heyecan dalgası hakim. Hem şehir içi pratik kullanımı hem de SUV segmentindeki güçlü duruşuyla bilinen Renault'da Duster, Megane ve Clio model araçlar, yerlilik oranını tam olarak karşıladıkları için ÖTV muafiyeti kapsamında alınabiliyor. Sektör analizcileri, bu tarz bir vergi muafiyeti uygulamasının hayata geçmesi durumunda, iç pazarda ikinci el araç fiyatlarında da ciddi bir gevşeme yaşanabileceğini, sıfır kilometre yerli araçlara olan talebin ise fabrikalarda ek vardiyalar açılmasına yol açabileceğini öngörüyor. Şimdi tüm gözler, Ankara'dan gelecek nihai oylama takvimine çevrilmiş durumda.
