9 EYLÜL TV’de moderatörlüğünü gazeteci Zafer Ertem’in yaptığı ‘Spor Servisi’ programının bu haftaki konukları Uluslararası Doping Kontrol Görevlisi ve Spor Hekimi Aylin Çeçen Aksu ve Spor Yazarı Erhan Hartaç oldu. Aksu dopingi, ‘’sporun karanlık dünyası, vicdanla yüzleşmesi, madalyanın ardındaki büyük savaş, sporun içindeki psikolojik baskı’’olarak niteledi. Spor yazarı Erhan Hartaç ise, Aksu’nun inanılmaz tecrübe ve anılarının olduğunu genç ya da yaşlı sporcuların bunları dikkatle izleyip anlayıp uygulamaya almaları gerektiğini savundu.
DOPİNG SADECE YASAKLI MADDE DEĞİL!
Spor dünyasının en tartışmalı konusu olan dopingi, yalnızca laboratuvar sonuçlarıyla değil, insan hikâyeleriyle de anlatan Uluslararası Doping Kontrol Görevlisi Aylin Çeçen Aksu dopingin yalnızca yasaklı madde değil, aynı zamanda psikolojik baskı ve etik çöküş meselesi olduğu vurguladı. Aksu, ‘’Dopingin tarifi son yıllarda genişletildi. Sportif performansı arttıran yasaklı madde ve yöntemler de işin içine girdi. Kontrol mekanizmasını bozacak davranışlar ve sporcunun çevresindeki, onun destek personeli ve ailesinden de ona bu konuda yardım edilmesi de dopingle mücadele kuralları ihlaline girdi. Özellikle genç yaşta gelen şöhret ve büyük ödüller sporcular üzerinde ağır bir yük oluşturuyor. Dopingi herkes sadece ‘yasaklı madde’ olarak bilir öyle değil. World Anti-Doping Agency yani WADA’nın kurduğu denetim mekanizması artık sporcuları sadece yarış günü değil, hayatlarının her anında takip ediyor. Sporcu nerede kalacağını hangi saatte hangi adreste bulunacağını sisteme girmek zorundadır. Spor yalnızca performans değil şeffaflığı da gerektirir ‘’dedi.
SİSTEM BÖYLE ÇALIŞIYOR
Dr. Aylin Aksu doping merkezinin çalışma sistemini de kısaca şöyle özetledi: ‘’Artık kontroller sadece müsabaka öncesi yapılmıyor. Bir sporcu eğer ulusal ya da uluslararası doping kontrol havuzuna girdiyse elit seviyeye geldiyse kontrol süreci başlıyor. Şu anda kontroller iki çeşit, müsabaka ve müsabaka dışı. Müsabaka biter o branşın usulüne göre ya target yani hedefli sporcular alınır ya da takım sporlarında kura usulü çekilir ve o kişiler alınır. Ama günümüzde müsabaka dışı kontrol denilen bir şey çıktı 10 yıl önce bu da şudur: Elit sporcular WADA tarafından belirli bir takibe alınır. WADA (Dünya Dopingle Mücadele Ajansı) kullandığı ADAMS sistemi vardır. Her havuzdaki sporcu günün 1 saati garanti olarak nerede bulunacağını sisteme girmek zorundadır her gün bu işlem yapılır. Bu işler büyük bütçelerle yapılır. Tabii sporun sağlıklı olabilmesi ve doğru sonuçların alınması için bağımsız kurum olan WADA’yı devletler, hükümetler destekliyor. Yoksa herkes her istediğini yapar hale gelir. Her türlü rekorun falan da bir anlamı kalmaz başarının da bir anlamı kalmaz.’’
SİFON ÇEKİLİYOR, SAAT DEĞİŞTİRİLİYOR
Doping kontrolünün perde arkasında yaşanan olayları aksiyon filmine benzeten Aksu yaşadıklarını ve tanık olduğu olayları da şöyle özetledi: ‘’Doping kontrolünün perde arkasında asıl yaşan psikolojik mücadeledir. Sporcuların bazıları kontrol doping görevlisine kapıyı açmadan önce sifon çekiyor, bazıları saat değiştirerek kontrolü atlatmaya çalışıyor, bazıları ise kardeşini kendi yerine odaya bırakacak kadar ileri gidiyor. Bunların hepsine ben ve arkadaşlarım tanık olduk. Ama buna rağmen sistem her geçen yıl daha da güçleniyor. Çünkü artık mesele sadece madde değil; yöntemi gizlemek bile suç sayılıyor. Bunun için madalya için savaşan sporcular her fırsatta uyarılıyor.’’
SİNA ÇÖLÜNDEN MUĞLA’NIN KÖYÜNE
Aksu, doping kontrol süreçlerinde yaşanan olağanüstü yolculuk hikâyelerini de anlatırken izleyenleri şaşırttı. Aksu, ‘’Mısır’da dünya rekortmeni bir sporcumuz Şahika Ercümen’e rekor denemesi öncesi yapılan kontrol sonrası numuneyi Türkiye’ye ulaştırabilmek için inanılmaz bir süreç geçirdim. Sina Çölü’nde saatler süren yolculuklar, sıcak hava altında taşınan biyolojik örnekler ve havaalanlarında yaşadığım bürokratik engeller beni çok yordu. Numunelerin belirli sıcaklık aralığında korunması gerektiği için yaşanan stresin tarif edemem. Uluslararası organizasyonlarda yapılacak olan tek bir hata tüm süreci geçersiz hale getirir. Özellikle kan örneklerinin laboratuara ulaştırılmasının büyük hassasiyet gerektirir. Size birde Muğla deneyimimi, anlatayım. Bize Muğla’da bir köy sağlık ocağına atanan doktorun çocuklara okçuluk öğretmesi ve yıllar sonra dünya çapında bir yıldızın o köyden çıktığı anlatıldı. Milli Okçu Emircan Haney’i köyünde bulduk. Makaralı yaylarda 2025 yılının dünyadaki en iyi okçusuydu ve bir dizi kontroller sonrasında yarışmasına izin verdik. Kontroller köy-şehir dinlemez. ’’
‘ DARK İNTERNET’ TEN KAÇIN!
Dr. Aylin Çeçen Aksu, özellikle genç sporcular ve ailelerine önemli uyarılarda bulundu. İnternetten temin edilen kontrolsüz ilaçların büyük sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirten Aksu, her ilacın mutlaka uzmanlara danışılarak kullanılması gerektiğini söyledi. Sporcuların çaresiz olmadığını, federasyonlar ve doping kontrol kurumlarının her zaman destek vermeye hazır olduğunu anlattı. Aksu, ‘Şimdi bu ‘Dark İnternet’ dedikleri bir uygulama var. Orada da henüz kullanıma girmemiş, hani yasaklı olduğunu bildiğiniz-bilmediğiniz henüz ilaç olarak lisanslanmamış, laboratuar seviyesinde ilaçlar var. Bunlar oradan sızdırılıyor, ‘dark internet’ten temin edilmesi mümkün oluyor. İşte hayvan deneyi, insan deneyi vs kontrolleri yapılmadığı için onayları da olmuyor. Zaten bir maddenin ya da yöntemin doping listesine girmesi şu koşulları istiyor: 1. Gerçekten performansı arttırıyor olması. 2. Sporcunun sağlığına zarar vereceği ispatlanmış olması yeterli’’ dedi.
‘ENHANCED GAMES’ GİRİŞİMİ ÖNEMLİ
Aksu, doping ile ilgili yeni bir girişimden de bahsetti. Aksu’nun görüşleri şöyle: ‘’ Bu konuda çok yeni bir girişim var. ‘Enhanced Games’ diye. Bundan birkaç yıl önce bir grup girişimci başlattı bunu. Özü, diyorlar ki serbest bırakın kontrol işini. Bazı profesyonel sporcular bu ekiple anlaşma imzaladılar. Özellikle zamana karşı olan yüzme ve atletizm ile ilgili. İlk müsabaka birkaç ay içinde LasVegas'ta yapılacak. Bunlar tamamen her türlü ilaç serbest durumda ve bu şekilde dünya rekorlarını zorlayacaklar. Bu da aslında gerek sistemin gerekse felsefenin sorgulanmasına neden olacak. Tabii değerlendirmeyi biz de yapıldıktan sonra gerçekleştiririz. Bu tabii gayri nizami olarak yapılacak bir şey bu yani kayıtsız şartsız falan ayrı bir grup çünkü. ‘Ben artık sporu bıraktım, bu yolda bu deneysel gibi görünen sistemin içine girdim’ diyerek kontrat yapan sporcular var. Çoğu da meşhur ve elit sporcular. Onlar bakalım ne sonuç alacaklar göreceğiz hep birlikte.’’
SPORA İHANET ETMEYİN!
Doping gerçekten sporun ve sporcunun başına gelebilecek en büyük illet. Kaçarsan, hırsının esiri olmazsan sporseverin gönlünde taht kurarsın, ‘kupa ve başarı için her şey mübah’ dersen spora ihanet eder sporseverinde gönlünden düşersin. Çünkü kimse sahte başarıyı, hak edilmemiş kupayı istemez, içine sindirmez. Dopingle savaş hep vardı hepte var olacak. Dr. Aylin Aksu hocamızın dediği gibi uygulamalar kurumları da aşmış devlet politikaları bazında önemseniyor. Devletler sporun ‘doping’e meze olmaması için belirledikleri kurumlarla, organizasyonlarla bütçelemede yapıp savaşa devam ediyor. Burada uzmanların yeterliliği çok önemli. Aylin hoca fedakarca ve yılmadan çalışarak uluslararası alanda savaşını sürdürüyor. Tabiiki bu tek başına olmaz 3-5 Aylin hoca daha olmalı ki zincir genişlesin, etki büyüsün.
ERHAN HARTAÇ: YARILARI DİKKATE ALIN
Doping, sporun kabusu, sporcunun kara belası, madalyaya uzanan eller ve şaşalı ödüller için spor ahlakının hiç sayıldığı korkunç bir tehlikedir. Uzun yıllar doping belasıyla savaşılmış, engellemek için önemli kararlar alınmıştır. Son yıllarda alınan güçlü önlemlerle pek duymaz olduk. Ara sıra hala kötü örnekler çıksa da sporcular çalışarak, gerçek güçleriyle, spor dışı kurallara sapmadan hedeflerine ulaşmayı amaçlıyor artık. Çünkü; doping önlemleri ve uzmanları peşlerini bırakmıyor. Röportajımızın konusu sporda doping ve kontrol uzmanlarından biri olan Dr. Aylin Çeçen Aksu. Spor hekimliği konusunda doktora da yapan Aksu, aynı zamanda Uluslararası Doping Kontrol Görevlisi; yaşadıkları, tecrübeleri değerli. Bu nedenle sporcularımızın, Aksu’nun anlattığı öyküleri iyi okuyup, ders alıp, uyarılarını dikkate almaları önemli.
