Kamuoyunda vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) ile ilgili ayrıntılar netleşmeye başladı. Dar gelirli haneleri hedef alan yeni sosyal destek modeli, klasik yardım anlayışından farklı olarak bölgesel ve hane bazlı analizlere dayanacak. Edinilen bilgilere göre, Türkiye genelinde 81 il kapsamlı biçimde incelenecek, sosyoekonomik göstergeler doğrultusunda destek mekanizması şekillendirilecek. Uygulamanın 2026 yılı içinde pilot bölgelerde başlaması planlanıyor.
Tüm iller için ayrıntılı sosyoekonomik harita çıkarılacak
Yeni sistemin temelini, il ve hatta ilçe bazında hazırlanacak sosyoekonomik haritalar oluşturuyor. Konut piyasası, kira düzeyleri, gıda fiyatları, enerji giderleri, istihdam yapısı, yaş dağılımı ve iklim koşulları gibi birçok başlık birlikte değerlendirilecek. Amaç, tek tip bir yardım yerine, her bölgenin kendi gerçeklerine uygun hedefli destek sağlamak. Bu kapsamlı analizler sonucunda, hangi bölgede hangi ihtiyaç kaleminin öne çıktığı belirlenecek.
Vatandaşlık maaşı nedir, neyi hedefliyor?
GETAD, temel olarak belirlenen eşik gelirin altında kalan hanelerin gelirini tamamlamayı amaçlayan bir sistem olarak tasarlandı. Bu yönüyle vatandaşlık maaşı, yalnızca yoksulluğu tespit edip yardım dağıtan bir yapıdan ziyade, hane gelirini dengelemeyi hedefleyen bir model sunuyor. Yetkililer, sistemin istihdamdan caydırıcı olmayacağını, aksine çalışan ama geçinemeyen kesimlere nefes aldırmayı amaçladığını vurguluyor.
Kimler vatandaşlık maaşı alabilecek?
En çok merak edilen başlıklardan biri de vatandaşlık maaşı kimleri kapsayacak? sorusu oldu. Yeni modelde, tek maaşlı olma, asgari ücretli ya da emekli olma gibi klasik kriterler aranmayacak. Esas ölçüt, hanenin toplam geliri olacak. Bölge için belirlenen ortalama gelir düzeyinin altında kalan haneler destek kapsamına alınacak.
Örneğin; tek geliri olan ancak kalabalık bir ailede yaşayan, kira ve gıda giderleri yüksek olan bir hane de bu destekten yararlanabilecek. Aynı şekilde, geliri görece yüksek görünse bile çocuk sayısı ve yaşam maliyetleri nedeniyle zorlanan aileler de değerlendirme kapsamına girecek. Bu yaklaşım, vatandaşlık maaşını daha esnek ve kapsayıcı hale getiriyor.
Destek kalemleri bölgeye göre değişecek
Yeni sistemde dikkat çeken bir diğer unsur, desteklerin tek kalemde değil, ihtiyaç alanlarına göre şekillenecek olması. Bazı bölgelerde kira yükü ön plandayken, bazı bölgelerde gıda ya da enerji giderleri öne çıkabiliyor. Yapılacak analizler sonucunda, hanelerin en çok zorlandığı alanlara yönelik nakit destekler sağlanacak. Bu destekler, doğrudan vatandaşların hesaplarına yatırılacak.
Pilot uygulama 2026’da başlıyor
Vatandaşlık maaşı uygulamasına ilişkin zamanlama da netleşmiş durumda. Edinilen bilgilere göre, GETAD’a ilişkin yasal düzenlemenin bu yıl içinde Meclis’e sunulması bekleniyor. Yasal zeminin oluşturulmasının ardından, sistemin 2026 yılında pilot olarak birkaç ilde hayata geçirilmesi planlanıyor. Pilot uygulamada elde edilecek sonuçlara göre, sistemin kapsamı ve uygulama detayları yeniden gözden geçirilecek.
2027 hedefi tüm Türkiye
Pilot uygulamanın ardından, vatandaşlık maaşının 2027 yılında tüm ülkeye yayılması hedefleniyor. Yetkililer, bu sürecin kademeli ve kontrollü şekilde ilerleyeceğini belirtiyor. Amaç, hem kamu maliyesi açısından sürdürülebilir bir model oluşturmak hem de sosyal yardımlarda yapısal bir dönüşüm sağlamak. GETAD’ın, Türkiye’de sosyal destek politikalarında yeni bir dönemin kapısını aralayacağı ifade ediliyor.
İstihdamı caydırmayacak bir model vurgusu
Yetkililerin özellikle altını çizdiği noktalardan biri, vatandaşlık maaşının çalışmayı caydırıcı bir unsur olmayacağı. Sistem, çalışmayanı değil, çalıştığı halde yoksulluk sınırının altında kalan haneleri desteklemeyi amaçlıyor. Bu yönüyle GETAD, “çalış ama geçinemiyorsan destek al” anlayışını temel alıyor. Uzmanlar, bu yaklaşımın hem sosyal adalet hem de ekonomik denge açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Gözler Meclis’e sunulacak düzenlemede
Şu aşamada vatandaşlık maaşına ilişkin tüm detaylar netleşmiş değil. Ancak Meclis’e sunulması beklenen yasal düzenleme ile birlikte; başvuru süreçleri, ödeme tutarları ve değerlendirme kriterlerinin daha açık biçimde ortaya konması bekleniyor. Kamuoyunun gözü, önümüzdeki aylarda yapılacak resmi açıklamalarda.