Dijitalleşen dünyada internete erişim artık bir lüks değil, temel bir gereksinim haline gelse de, bu imkanın bireyler tarafından nasıl kullanıldığı büyük bir tartışma konusu. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi (İKÇÜ) yürütücülüğünde; Ege Üniversitesi ve İzmir Demokrasi Üniversitesi ortaklığıyla başlatılan yeni bir araştırma, Türkiye’de bu alandaki derin uçurumları bilimsel verilerle kanıtlamaya hazırlanıyor. TÜBİTAK tarafından desteklenen proje, Türkiye’nin ilk Dijital Eşitsizlik Isı Haritası projesini hayata geçirerek, şehirler ve sosyal gruplar arasındaki teknolojik kullanım farklarını haritalandıracak.
Teknolojinin faydası mercek altına alınıyor
Araştırmanın odak noktası, klasik "internet erişimi var mı?" sorusunun çok daha ötesine geçiyor. Proje ekibi, bireylerin teknolojik imkanları ne ölçüde kendi yararlarına dönüştürebildiklerini analiz ediyor. Prof. Dr. Elif Korap Özel’in yürütücülüğünü üstlendiği projede; Prof. Dr. Şadiye Deniz, Doç. Dr. Mustafa Yalçın ve Doç. Dr. Bengül Kavlak gibi deneyimli isimler yer alıyor. Çalışmanın ilk meyvesi olan "Birinci Dereceden Üçüncü Dereceye Dijital Eşitsizlik: Çok Boyutlu Bir Kuramsal İnceleme" adlı kitap ise şimdiden literatürdeki yerini aldı. Özellikle Avrupa Komisyonu resmi danışmanı Jan van Dijk’ın ön sözünü yazdığı bu çalışma, dijital eşitsizliğin sadece bir altyapı sorunu değil, aynı zamanda bir sosyal beceri meselesi olduğunu vurguluyor.
İnternete girmek eşitlenmek için yetmiyor
Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Elif Korap Özel, dijital dünyada "herkes çevrim içi ama herkes eşit değil" diyerek konunun ciddiyetine dikkat çekiyor. Özel’e göre dijital eşitsizlik üç aşamadan oluşuyor: İlki cihazlara ve internete erişim, ikincisi bu cihazları kullanma becerisi, üçüncüsü ise bu süreçten elde edilen somut fayda analizi. Bazı kullanıcıların dijital ağları sadece vakit geçirmek veya eğlence amacıyla kullandığını, bazılarının ise aynı imkanlarla kariyer, eğitim ve ekonomik kazanç sağladığını belirten Özel, asıl eşitsizliğin bu noktada başladığını ifade ediyor. Dijital teknolojiler aracılığıyla elde edilen kazanımların bireyler arasındaki makası açtığı gerçeği, projenin temel çıkış noktasını oluşturuyor.
Riskler azalacak ve kazanımlar artacak
Doç. Dr. Mustafa Yalçın ise projenin akademik ve toplumsal hedeflerine dair önemli bilgiler verdi. Yüksek internet kullanım oranlarının yanıltıcı olabileceğini belirten Yalçın, dijital eşitsizliğin ortadan kalkması için bilimsel bir temele ihtiyaç duyulduğunu savundu. Projenin ilerleyen aşamalarında, üniversite öğrencilerinin teknolojiden sağladığı yararı maksimize etmeyi ve dijital riskleri minimuma indirmeyi hedefleyen bir model kurgulanacak. Saha verileriyle desteklenen araştırma tamamlandığında, kamuoyuna açılacak olan ısı haritası sayesinde hangi bölgelerde ve hangi gruplarda dijital yetkinliklerin zayıf kaldığı açıkça görülebilecek. Bu verilerin, gelecekteki eğitim ve teknoloji politikalarına yön vermesi bekleniyor.
