Türkiye’de tütün tüketimi tarihi rekor seviyelere ulaştı. Resmi verilere göre, 2024 yılında ülkede satılan bandrollü sigara miktarı 150 milyar 487 milyon adedi aştı. CHP Sağlık Politikaları Kurul Başkanı ve Bursa Milletvekili Prof. Dr. Kayıhan Pala, bu rakamın Cumhuriyet tarihinin en yüksek sigara satışı olduğunu vurguladı.
9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü dolayısıyla yazılı açıklama yapan Pala, Türkiye’nin bir dönem Dünya Sağlık Örgütü tarafından tütünle mücadelede örnek ülke olarak gösterildiğini, ancak bugün gelinen noktanın tam tersine işaret ettiğini söyledi.
13 yılda yüzde 65 artış
Sigara satışlarının 2011 yılına kıyasla yüzde 65 oranında arttığını belirten Pala, son 13 yılda tütün tüketiminin sistematik biçimde yükseldiğini kaydetti. Sağlık Bakanlığı’nın 2024 Sağlık İstatistikleri Yıllığı verilerine işaret eden Pala, Türkiye’nin uluslararası karşılaştırmalarda da olumsuz bir tablo sergilediğini ifade etti.
“Erkeklerde hem tütün kullanımı oranı hem de günlük ortalama içilen sigara sayısı bakımından OECD ülkeleri arasında birinci sıradayız. Bu, halk sağlığı açısından büyük bir utanç vesikasıdır.”
Gençler ve kadınlar daha fazla etkileniyor
Tütün kullanımındaki artışın özellikle gençler ve kadınlar arasında dikkat çekici boyutlara ulaştığını belirten Pala, 2014–2022 yılları arasında 15–24 yaş arası kadınlarda tütün kullanım oranının yüzde 5,7’den yüzde 9’a yükseldiğini söyledi.
Sağlık Bakanlığı’nın kendi araştırmalarına göre bugün Türkiye’de:
-
Erkeklerin yüzde 46’sı
-
Kadınların yüzde 24’ü
tütün ürünü kullanıyor. Bu oranların 2012 yılında erkeklerde yüzde 36, kadınlarda ise yüzde 11 seviyesinde olduğu hatırlatıldı.
“Yasalar var ama denetim neredeyse sıfır”
Prof. Dr. Kayıhan Pala, özellikle büyükşehirlerde denetim mekanizmalarının fiilen işlemediğini vurguladı. İstanbul’da 2024 yılında yapılan kapsamlı saha araştırmalarının çarpıcı sonuçlar ortaya koyduğunu belirten Pala, şunları aktardı:
“İncelenen perakende satış noktalarının yüzde 100’ünde fiyat etiketi ve raf düzeni yasalara aykırı. Yüzde 96’sında tütün ürünleri çocukların göz hizasında sergileniyor. Yüzde 94,5’inde ise resimli sağlık uyarıları görünür değil. Yani yasalar kağıt üzerinde var ama uygulamada neredeyse tamamen sıfırlanmış durumda.”
Tütün çiftçisi tasfiye edildi, ithalat patladı
Pala, tütün politikalarının yalnızca halk sağlığını değil, yerli üreticiyi de çökerttiğini söyledi. Verilere göre:
-
2002 yılında 405 bin olan tütün üreticisi sayısı, 2023’te 44 bine düştü
-
Tütün üretimi 159 bin tondan 73 bin tona geriledi
-
Yerli tütün kullanım oranı yüzde 42’den yüzde 19’a indi
Bugün sigara piyasasının yüzde 81’i ithal tütünle kontrol ediliyor.
Şirketler rekor kârda, halk sağlığı göz ardı ediliyor
Ulusötesi tütün şirketlerinin Türkiye’deki ekonomik gücüne de dikkat çeken Pala, 2003–2024 döneminde bu şirketlerin sigara satış gelirlerinin 47 kat arttığını söyledi. Aynı dönemde:
-
Sigara ihracatı 4,7 kat
-
Nargile tütünü ihracatı ise 151 kat arttı
Pala, AKP hükümetlerinin 2009–2022 yılları arasında tütün şirketlerine 53 ayrı teşvik sağladığını belirterek şu eleştiriyi yöneltti:
“KDV muafiyetleri, vergi indirimleri, sigorta primi destekleri… Kâr rekorları kıran tütün devlerine teşvik üstüne teşvik verilirken, halk sağlığı hiçe sayılıyor.”
Türkiye, tütün endeksinde dipte
Türkiye’nin uluslararası endekslerde de kötü bir yerde olduğunu vurgulayan Pala, Küresel Tütün Endeksine göre Türkiye’nin:
-
Genel sıralamada 100 ülke arasında en kötü 15. ülke,
-
Tütün endüstrisinin müdahalesine karşı dirençte ise en kötü 8. ülke konumunda olduğunu söyledi.
“Bir zamanlar örnek gösterilen bir ülkeydik. Bugün sigara tüketiminde rekor kıran, çocukları ve gençleri tütün şirketlerinin kâr hırsına teslim eden bir ülke haline geldik.”
TBMM’ye çağrı: Araştırma komisyonu kurulsun
Pala, tütünle mücadelede acil adımlar atılması gerektiğini vurgulayarak şu çağrıda bulundu:
-
Etkin denetimlerin yeniden başlatılması
-
Tütün şirketlerine verilen teşviklerin durdurulması
-
Sigara bırakma hizmetlerinin yaygınlaştırılması
-
TBMM’de tütün salgınına ilişkin bir araştırma komisyonu kurulması
“Tütün şirketlerinin kazancı uğruna halkın sağlığının yok olmasına izin vermeyeceğiz.”
TTB’den iktidara sert uyarı
Türk Tabipleri Birliği (TTB) de 9 Şubat Sigara Bırakma Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada iktidara çağrıda bulundu. Açıklamada, tütün kullanımının kullanıcılarının yarısını öldüren bir bağımlılık olduğu vurgulanarak Türkiye’nin dünyada en çok tütün tüketen 10 ülke arasında yer aldığı belirtildi.
