İçişleri ve denetim mekanizmalarının daha sıkı çalışacağı yeni dönemde, trafikte “alışkanlıkla yapılan” pek çok ihlalin bedeli ağırlaştı. Yasayla birlikte hem şehir içi hem de şehirler arası yollarda denetimlerin artması, kural ihlallerine yönelik caydırıcılığın yükseltilmesi hedefleniyor.
Plaka oyunlarına ağır darbe
Yeni düzenlemenin en dikkat çeken kalemlerinden biri plaka kaynaklı ihlaller oldu. Yönetmelikte öngörülen niteliklere aykırı plaka, eksik plaka veya standart dışı plaka kullanımı için idari para cezası artırılırken, plakanın okunmasını engelleyecek biçimde bilerek yapılan müdahalelerde ceza katlanıyor.
Özellikle plakayı farklı okutacak ya da okunamaz hale getirecek değişiklik yapan sürücülere yüksek tutarlı ceza ve trafikten men yaptırımı öngörülüyor. Aynı ihlalin bir yıl içinde tekrarı halinde cezanın daha da artması ve men süresinin uzaması gibi kademeli yaptırımlar devreye giriyor.
Daha da ağır olan başlık ise sahte plaka. Başka araca ait plaka, tescil kaydı olmayan plaka ya da sahte plaka takıp kullananlara hem yüksek idari para cezası hem de ehliyete el koyma ve trafikten men yaptırımları getiriliyor. Ayrıca bu fiilin, ceza hukuku boyutunda “resmi belgede sahtecilik” kapsamında değerlendirilmesi nedeniyle adli süreçlerin de gündeme gelebileceği vurgulanıyor.
Tescilsiz araçla yola çıkana “yüksek bedel”
Yasayla tescil belgesi ve tescil plakası olmadan araçla trafiğe çıkma hali için cezalar ciddi ölçüde yükseltiliyor. Hurdaya ayrılmış araçların kullanılması da aynı şekilde ağır yaptırıma bağlanıyor.
Ayrıca elektronik ortamda tescili mümkün araçlarda satıştan sonra belirli süre içinde tescil zorunluluğu, miras yoluyla intikal eden araçlarda ise belirlenen süre içinde tescil başvurusu gibi yeni yükümlülükler getiriliyor. Süresi içinde tescil yapılmadan trafiğe çıkılması durumunda hem para cezası hem de trafikten men riski doğuyor.
Takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcıda yeni dönem
Yük ve yolcu taşımacılığında kritik önem taşıyan takograf ve belirli araçlarda zorunlu olan hız sınırlayıcı sistemler için denetim çerçevesi genişliyor. Takografın bulundurulmaması, kullanılmaması ya da cihazlara müdahale edilerek yanlış veri üretecek hale getirilmesi yasaklanıyor.
Taksi hizmeti veren araçlarda taksimetre bulundurmama ve kullanmama halleri de ağır cezalara bağlanıyor. Denetimlerin yalnızca sahada değil, kayıtların aktarılacağı veri tabanı üzerinden de yapılabilmesi planlanıyor. Bu da özellikle ticari taşımacılıkta “gözden kaçan” ihlallerin daha kolay tespit edilmesini hedefliyor.
Ehliyetsiz sürüş ve iptal edilen ehliyetle direksiyon başına geçene ağır yaptırım
Düzenlemede ehliyetsiz araç kullanma ve ehliyeti geçici/tedbiren geri alınmışken araç kullanma gibi fiiller için idari para cezaları yükseltiliyor. Ehliyeti iptal edilmiş olmasına rağmen direksiyon başına geçenlere de ağır ceza öngörülürken, araç sahibinin/sorumlusunun da bazı durumlarda yaptırımla karşılaşmasının önü açılıyor.
Kural net: Sürücü belgesi geri alındığında ya da iptal edildiğinde, “nasıl olsa kısa bir yol” yaklaşımı artık çok daha ağır mali ve idari sonuçlar doğuracak.
Saldırgan sürüşe “yüksek ceza + ehliyete el koyma”
Trafikte güvenliği en çok zedeleyen davranışlardan saldırgan sürüş için yeni yaptırımlar getiriliyor. Keyfi şerit değiştirme, trafiği kısmen ya da tamamen engelleyecek şekilde durma, otoyolda ters istikamete girme gibi eylemler “sadece tehlikeli” olmaktan çıkıp ağır idari yaptırıma bağlanıyor.
Daha da kritik başlık: Başka bir aracı saldırı amacıyla ısrarla takip etmek veya bu amaçla araçtan inmek. Bu fiillerde yüksek idari para cezası, ehliyete el koyma ve trafikten men uygulamaları öne çıkıyor. Ayrıca ehliyetin iadesi için bazı hallerde psikoteknik değerlendirme süreci gündeme geliyor.
Kırmızı ışıkta kademeli artış ve ehliyete el koyma
Yasada kırmızı ışık ihlali için kademeli ceza sistemi güçlendiriliyor. Aynı yıl içinde tekrar eden ihlallerde para cezası artarken, belirli sayıda ihlal sonrası ehliyete el koyma süreleri uzuyor. Kırmızı ışık ihlali nedeniyle kazaya sebebiyet verilmesi halinde ise ehliyete el koyma yaptırımı daha ağır biçimde devreye giriyor.
Bu başlıkta amaç açık: “Bir kez oldu” ile “alışkanlığa dönüştü” arasındaki farkı cezaya yansıtmak.
Hız ihlallerinde tablo büyüyor
Hız limitlerinin aşılmasına yönelik yaptırımlar, yerleşim yeri içi ve yerleşim yeri dışı ayrımıyla yeniden düzenleniyor. Limit aşımı arttıkça para cezası yükseliyor; belirli eşiklerin üzerinde ise ehliyete el koyma süreleri devreye giriyor.
Bu çerçevede şehir içinde yüksek oranlı hız ihlallerinde ehliyetin her seferinde belirli süreyle geri alınması; ihlalin tekrarı halinde psikoteknik ve hatta psikiyatri muayenesine kadar uzanan süreçlerin şart koşulması dikkat çekiyor.
Alkol ve uyuşturucuda “sıfıra yakın tolerans”
Düzenleme, alkollü araç kullanma ve uyuşturucu/uyarıcı madde etkisi altında araç kullanma başlıklarında cezaları belirgin şekilde sertleştiriyor.
-
Alkollü araç kullanımında para cezası yükselirken, tekrarlarda yaptırım ağırlaşıyor.
-
Uyuşturucu/uyarıcı madde tespiti halinde yüksek para cezası yanında ehliyet iptali öngörülüyor.
-
Ölçüm yaptırmamak ise ayrıca ağır yaptırıma bağlanıyor ve uzun süreli ehliyet geri alma sonucunu doğurabiliyor.
Bu maddelerde “caydırıcılık” vurgusu öne çıkıyor: Direksiyon başında riskin bedeli artık sadece para cezası değil, uzun süreli sürüş hakkı kaybı.
“Dur” ikazına uymayan yandı
Sabit veya seyir halinde yapılan denetimlerde “dur” ihtarına uymayıp kaçanlara yönelik yaptırımlar da sertleşiyor. Bu fiil, hem yüksek idari para cezası hem de ehliyete el koyma ve trafikten men sonuçlarıyla birlikte ele alınıyor.
Cep telefonu ve sürüş güvenliği: Tekrarda ceza katlanıyor
Seyir halindeyken cep telefonu veya benzeri haberleşme cihazı kullanımı için para cezası uygulanırken, aynı yıl içinde tekrarlarda ceza yükseliyor. Çoklu tekrar halinde ehliyete el koyma da gündeme geliyor.
Bu düzenleme, “kısa mesaj/arama” gibi alışkanlıkların doğrudan kazaya dönüşen risk alanını hedef alıyor.
Olay yerinden kaçana adli süreç kapısı
Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda zaruret dışında olay yerini terk etmek, yalnızca idari para cezasıyla sınırlı kalmayacak şekilde ele alınıyor. Bu durumda hapis cezası ihtimali de düzenlemede yer buluyor. Ayrıca olay yerinden kaçan sürücünün ehliyetine uzun süreyle el konulması öngörülüyor.
Drift ve yarış: Direksiyonda “show”a ağır fatura
Kamuoyunda “drift” olarak bilinen, sürüş güvenliğini tehlikeye atan akrobatik hareketler ve izinsiz yarışlar için cezalar yükseliyor. Bu tür eylemler hem para cezası hem ehliyete el koyma hem de trafikten men yaptırımlarıyla karşılık buluyor. Tekrar eden ihlallerde ehliyet iptaline giden kapı aralanıyor.
