Yurt dışı seyahatlerinde Türk vatandaşlarının karşılaştığı en büyük engellerden biri olan vize prosedürleri, özellikle iş ve akademik amaçlı seyahatlerde ciddi zaman ve maddi kayıplara neden oluyor. Kamuoyunda yeşil pasaport olarak bilinen ve hamiline dünyanın birçok ülkesine vizesiz giriş imkanı tanıyan hususi damgalı pasaportun kapsamının genişletilmesi için önemli bir adım atıldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunulan yeni bir kanun teklifi, kamuda çalışmasa dahi belirli şartları sağlayan üç kritik meslek grubunun daha bu haktan yararlanmasını öngörüyor.
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Hatay Milletvekili Nermin Yıldırım Kara tarafından hazırlanan ve Meclis Başkanlığı'na sunulan teklif, ilgili komisyona sevk edilerek yasama sürecinin ilk aşamasına girdi. Teklifin yasalaşması halinde, yıllardır bu hakkı talep eden on binlerce meslek mensubu, Avrupa ülkeleri başta olmak üzere pek çok noktaya vize muafiyeti ile seyahat edebilecek.
Kıdem yılı şartı belirleyici olacak
Komisyona sevk edilen düzenleme, yeşil pasaport hakkını şartsız olarak sunmuyor. Teklifin detaylarına göre, bu ayrıcalıktan yararlanabilmek için diş hekimleri, veteriner hekimler ve mimarlar için belirli bir kıdem süresi esas alınıyor. İlgili meslek odalarına kayıtlı olmak kaydıyla, meslekte en az 15 yıl kıdem süresini doldurmuş olan profesyonellerin hususi damgalı pasaport alabilmesi hedefleniyor.
Bu kriter, daha önce avukatlara tanınan hakla benzerlik gösteriyor. Bilindiği üzere, baroya kayıtlı ve 15 yılını doldurmuş avukatlar da yeşil pasaport alma hakkına sahip. Yeni teklif, benzer statüde olan ancak kamuda çalışmadığı için bu haktan mahrum kalan diğer akademik meslek gruplarını da kapsama dahil etmeyi amaçlıyor.
Bilimsel gelişim ve eşitlik ilkesi
Hazırlanan kanun teklifinin gerekçesinde, sadece seyahat özgürlüğü değil, aynı zamanda mesleki gelişim ve uluslararası entegrasyon vurgusu ön plana çıkıyor. Gerekçede; diş hekimleri, veterinerler ve mimarların küresel ölçekteki yenilikleri takip edebilmeleri, uluslararası kongre, sempozyum ve fuarlara katılabilmeleri için seyahat kolaylığının şart olduğu belirtiliyor. Bilimsel etkinlikler ve mesleki eğitimler için yurt dışına çıkışlarda yaşanan vize engellerinin, Türkiye'deki mesleki kaliteyi de dolaylı olarak etkilediği savunuluyor.
Ayrıca teklif, kamuda ve özel sektörde çalışan meslektaşlar arasındaki eşitsizliği gidermeyi de hedefliyor. Mevcut Pasaport Kanunu uyarınca, devlet memuru statüsünde olan hekimler ve mimarlar belirli bir dereceye geldiklerinde yeşil pasaport alabiliyorken, aynı işi özel sektörde yapan ve yıllarını mesleğe vermiş kişilerin bu haktan yararlanamaması "ayrımcılık" olarak nitelendiriliyor. Teklif, bu ikiliği ortadan kaldırarak meslek odalarının taleplerini karşılamayı amaçlıyor.
Mevcut sistemde kimler yararlanıyor?
Türkiye'de hususi damgalı pasaport, sınırlı sayıda meslek ve statü grubuna veriliyor. Mevcut kanunlara göre; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan devlet memurları ve kamu görevlileri bu hakkın birincil sahipleri konumunda. Bunun yanı sıra eski milletvekilleri, bakanlar, görev süreleri boyunca belediye başkanları ve belirli şartları sağlayan devlet sporcuları da yeşil pasaport kullanabiliyor.
Özel sektör tarafında ise, belirli bir ihracat hacmini yakalayan iş insanları ve şirket yetkilileri ile 15 yıl kıdemi bulunan avukatlar bu ayrıcalığa sahip. Şimdi gözler, komisyona sevk edilen bu yeni teklifin Meclis Genel Kurulu'na gelip gelmeyeceğine çevrildi. Düzenlemenin yasalaşması durumunda, hem sağlık hem de imar sektöründe çalışan deneyimli isimler için Avrupa kapıları vizesiz olarak açılmış olacak.