SİNAN GENÇ/ İzmirli levant araştırmacı yazar Andrew Simes Smyrna’da günümüze ulaşan en eski Levanten mezar taşına ulaştıklarını söyledi. Kayıtlara göre İzmir'deki en eski levanten mezar taşlarının genellikle 17. ve 18. yüzyıllara dayandığını söyleyen Simes, bu konuda öne çıkan en belirgin ve belgelenmiş örneklerden birinin 1796 yılında vefat eden Daniel Jan de Hochepied'e ait olduğunu söyledi. Simes, bugüne kadar bunun Alsancak'taki Hollanda Şapeli mezarlığında bulunan bu lahitin olduğu sanıldığını söyledi.
Yaptığı araştırmalar sonunda önemli bir buluşa imza attığını söyleyen Simes, "Karabağlar, Paşaköprü, Bornova ve Buca’daki tarihi Hristiyan mezarlıklarında gerçekleştirdiğim saha araştırmasına yön verdi ve sonunda dikkat çekici bir yanıt ortaya çıktı. Smyrna’daki Levanten toplulukların varlığı, 16. yüzyılın sonlarına kadar uzanmaktadır. 1598 yılına gelindiğinde Venedikliler, Fransızlar, Cenevizliler, İngilizler ve Hollandalılar gibi büyük Avrupa güçleri Smyrna’da konsolosluklar kurmuş, bu durum şehrin kozmopolit bir ticaret merkezi olarak yükselen önemini yansıtmıştır" dedi. 1612 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile Hollanda Cumhuriyeti arasında imzalanan kapitülasyonlar ve aynı dönemde Hollanda şapelinin inşa edilmesinin, bu sürecin önemli bir aşamasını oluşturduğunu söyleyen Simes, "İşte bu tarihsel bağlam içerisinde, günümüze ulaşan en eski Levanten mezar taşını tespit etmek mümkün oldu. Bu mezar, Hollanda’nın Moerdijk bölgesindeki Zevenbergen kasabasından Cornelius Vinck’e aittir. Latince formu Sevenbergensis olan bu isim, Hollandaca “Zevenbergen” (Yedi Dağ) ifadesinden türetilmiştir. Zevenbergen’in, Roma İmparatorluğu döneminde doğal bir koruma sağlayan tepelerden esinlenerek adlandırıldığı düşünülmektedir" diye konuştu. Simes, "Günümüze kadar korunmuş olan bu mezar taşı, erken modern dönemde Smyrna’daki Levanten varlığına dair hem tarihsel hem de dilbilimsel açıdan önemli veriler sunmaktadır" diye konuştu.
Mezar taşındaki yazıt şu şekildedir:
“Vivus posuit sibi et posteris. Obiit die Sabbati.
A.XO.DOM.MDCLXIII.”
Çeviri:
“Kendisi için ve gelecek nesiller için (bu mezarı) hayattayken yaptırdı. Şabat günü vefat etti.”
Son kısımdaki ifade, hem Latince kullanım hem de Yunanca kökenli kısaltmalar hakkında bilgi sahibi olmayı gerektirir:
• A. (Anno) – “Yılında”
• Xo. (Christo / Χριστῷ) – “Mesih’in” (Yunanca Chi – Χ harfi kullanılarak)
• Dom. (Domini) – “Rabbin”
• MDCLXIII – 1663 (Romen rakamlarıyla)
Bu ifade şu şekilde çevrilebilir:
“Rab Mesih’in yılı 1663.”
Bu mezar taşı, yalnızca Smyrna’daki bilinen en eski Levanten mezar taşı olmakla kalmaz; aynı zamanda Osmanlı döneminde Levanten dünyasını şekillendiren çok katmanlı dilsel, kültürel ve diplomatik etkileşimlerin de somut bir kanıtıdır.
