Çevre kirliliğinin önlenmesi ve ham madde tasarrufu sağlanması amacıyla uzun süredir hazırlıkları yürütülen ulusal depozito yönetim sistemi, ülke genelinde adeta bir ekonomik hareketliliğe dönüştü. Sıfır Atık vizyonunun en stratejik basamaklarından biri olarak kurgulanan bu dev proje, vatandaşların çevre bilincini ödüllendiren bir finansal teşvik mekanizmasıyla entegre edildi. Yıllardır çöpe giden ve doğada yüzlerce yıl yok olmayan ambalaj atıklarının ekonomiye yeniden kazandırılması için kurulan iade merkezleri, kapılarını açtığı ilk andan itibaren her yaştan binlerce insanın uğrak noktası haline geldi. Özellikle dar gelirli aileler, öğrenciler ve ev ekonomisine katkı sağlamak isteyen vatandaşlar, evlerinde aylardır biriktirdikleri atık malzemelerle otomatların yolunu tuttu.
Geri dönüşüm noktalarında yoğun talep nedeniyle metrelerce kuyruk oluştu
Ülkenin dört bir yanındaki zincir marketler, alışveriş merkezleri, belediye binaları ve stratejik meydanlara yerleştirilen teknolojik iade cihazları, sistemin faaliyete geçmesiyle birlikte tarihinin en yoğun günlerini yaşıyor. Sabahın erken saatlerinden gecenin ilerleyen saatlerine kadar ellerinde çuvallar ve poşetlerle otomatların önünde sıraya giren vatandaşlar, toplumsal bir çevre hareketinin de öncüsü oldu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, kamuoyunun merakla beklediği ilk istatistikleri paylaşarak sadece 2 günde 4,5 milyon ambalaj toplandı bilgisini verdi. Geri dönüşüm seferberliğinin ilk halkasında toplanan bu devasa atık miktarı, Türkiye'nin atık yönetimi tarihindeki en hızlı başlangıç olarak kayıtlara geçti.
Bakanlığın yazılım altyapısıyla desteklediği mobil uygulamaya yönelik ilgi de beklentilerin çok üzerine çıktı. Dijital cüzdan entegrasyonu sayesinde her işlem sonrasında bakiyelerini anlık olarak kontrol edebilen kullanıcıların sayısı çığ gibi büyüyor. Bakan Kurum, sisteme katılım sağlayan ve çevre seferberliğine ortak olan aktif hesap durumuna dair yaptığı açıklamada, sisteme kayıtlı üye 1 milyonu aştı ifadesini kullandı. Bu üye sayısının önümüzdeki haftalarda sisteme dahil edilecek yeni otomatlar ve toplama noktalarıyla birlikte katlanarak artacağı öngörülüyor.
Vatandaşlar atık ambalajları nakit paraya dönüştürüyor
Sistemin tabanda bu kadar hızlı kabul görmesinin ve toplumsal bir alışkanlığa dönüşmesinin arkasında, hem pratik işleyişi hem de doğrudan nakit akışı sağlayan ödüllendirme modeli yer alıyor. Geri dönüşüm bilincini kitleselleştiren kurallara göre, otomatlara beslenen pet, cam ya da alüminyum fark etmeksizin her bir nitelikli atık için vatandaşa anında ödeme yapılıyor. İade edilen şişe başına 1 TL kazanç imkanı sunulması, özellikle yüksek tüketim oranlarına sahip haneler için ciddi bir yan gelir kapısı araladı. Vatandaşlar topladıkları bu paraları ister alışverişlerde harcayabiliyor isterlerse doğrudan banka hesaplarına aktarabiliyor.
Kampanyanın ilk günlerinde kaydedilen günlük veri akışları, sokaklardaki hareketliliğin boyutunu somut bir şekilde gözler önüne seriyor. Hafta içi olmasına rağmen iade merkezlerindeki cihazların hazneleri dolup taşarken, lojistik ekipler atıkları fabrikalara taşımak için fazla mesai harcıyor. Resmi raporlara yansıyan 24 saatlik verilere göre, sistemin en yoğun işletildiği zaman dilimlerinde bir günde 1,5 milyondan fazla ambalaj ayrıştırılarak presleme tesislerine gönderildi. Bu operasyon sayesinde belediyelerin çöp depolama alanlarındaki yük hafiflerken, sokaklarda sahipsiz atık görünümü de gözle görülür şekilde azaldı.
Makroekonomik hedefler doğrultusunda milyarlarca liralık kazanç planlanıyor
Bakanlık, pilot uygulamalarda elde edilen başarıların ardından 81 ilin tamamında eş zamanlı olarak devreye sokulan bu sistemin sadece bir çevre projesi olmadığını, aynı zamanda cari açığı azaltacak devasa bir ekonomik hamle olduğunu vurguluyor. Türkiye'nin endüstriyel hammadde ithalatını ciddi oranda düşürmesi beklenen depozito modelinin, orta ve uzun vadeli makro planları da şekillendirildi. Sistemin lojistik ve endüstriyel altyapısının zamanla kusursuz bir yapıya kavuşacağını belirten Bakan Murat Kurum, uzun vadeli projeksiyonlara dair hedefleri paylaştı. Tüm mekanizmanın tam randımanla çalışmaya başlamasıyla birlikte, yıllık 25 milyar ambalaj toplamayı amaçladıklarını belirten Kurum, bu geri kazanım modeli sayesinde ithal hurda ve plastik bağımlılığının kırılacağını ifade etti. Projenin nihai hedefi doğrultusunda, endüstriyel döngünün tamamlanmasıyla Türkiye ekonomisine yıllık 30 miyar TL doğrudan katma değer ve kaynak tasarrufu sağlanması planlanıyor.
