Aydın’ın tarihi ve doğal güzelliklerinin korunması adına önemli çalışmalar yapan Ekosistemi Koruma ve Doğa Sevenler Derneği (EKODOSD), son olarak deniz kaplumbağalarına yönelik hazırlanan bilimsel makaleye destek verdi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nden Prof. Dr. Oğuz Türkozan, Hakkari Üniversitesi’nden Sezgin Karaman, Denizli Pamukkale Üniversitesi’nden Prof. Dr. Eyüp Başkale, İstanbul Üsküdar Üniversitesi’nden Ayfer Şirin ve EKODOSD Başkanı Bahattin Sürücü’nün işbirliğiyle hazırlanan makale, hakemli bir dergide yayımlandı. Ortak çalışmayla hazırlanan araştırmada, Kuşadası Körfezi ve Patara’dan elde edilen uzun dönemli veriler değerlendirildi.
Çalışmada, Kuşadası Körfezi’nden 2007-2024 yılları arasını kapsayan 18 yıllık, Patara’dan ise 2019-2024 yılları arasını kapsayan 6 yıllık karaya vurma verileri incelendi. Araştırma kapsamında geneli iribaşlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) olmak üzere toplam 397 karaya vurma vakası kaydedildi. Elde edilen veriler, karaya vurma vakalarının yıllar içinde belirgin şekilde arttığını ortaya koyarken, Kuşadası Körfezi’nde bazı bölgelerde yoğunlaşmalar yaşandığı tespit edildi. Araştırmada dikkat çeken bir diğer veri ise incelenen kaplumbağaların yaklaşık yarısında dış yaralanma izine rastlanmaması oldu. Bu durumun, ölümlerin genellikle balıkçılık faaliyetleri ile etkileşim ya da su altında kalmaya bağlı dolaylı nedenlerden kaynaklanabileceğine işaret ettiği ifade edildi.
Mevsimsel verilerin de riskin özellikle kıyı kullanımının arttığı yaz aylarında yükseldiğini ortaya koyduğunu ifade eden EKODOSD Başkanı Bahattin Sürücü “Mevsimsel eğilimler ve boyut dağılımları, riskin kıyıdaki insan faaliyetlerinin yoğunlaştığı sıcak aylarda daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca, belgelenen karaya vurma artışı, bölgesel denizel mekansal planlama ve kıyı yönetimi için gerekli olan kanıta dayalı bilgilerin sağlanmasında, uzun süreli vatandaş bilimi ve kurumsal ağların kritik rolünü vurgulamaktadır” dedi.
NEDEN KIYIYA VURUYORLAR?
Deniz kaplumbağalarının (örneğin Caretta caretta gibi türlerin) karaya vurmasının tek bir nedeni yok; genelde birkaç faktörün birleşimiyle olur. En yaygın sebepleri şöyle açıklayabiliriz:
1. Hastalık ve zayıflık
Kaplumbağalar hastalandığında ya da çok zayıf düştüğünde yüzme ve yön bulma yetenekleri azalır. Bu durumda akıntılar onları kıyıya sürükleyebilir.
2. Deniz kirliliği
Plastik yutma, kimyasal kirlilik veya petrol atıkları kaplumbağaların sindirim sistemini bozabilir ya da zehirlenmelerine neden olabilir. Bu da hayvanı güçsüz bırakır.
3. Balıkçılık faaliyetleri
Ağlara takılma (bycatch) en önemli nedenlerden biridir. Kurtulabilen kaplumbağalar bile ciddi yaralanmalar nedeniyle daha sonra kıyıya vurabilir.
4. Çarpışmalar
Tekne ve gemilerle çarpışma sonucu travma yaşayan kaplumbağalar yönlerini kaybedip sahile sürüklenebilir.
5. Doğal nedenler ve yaşlılık
Tıpkı diğer canlılar gibi yaşlılık veya doğal ölümler sonucu da karaya vurabilirler.
6. Deniz akıntıları ve hava koşulları
Güçlü akıntılar, fırtınalar veya ani sıcaklık değişimleri (özellikle “soğuk şok”) kaplumbağaları kontrolsüz şekilde kıyıya taşıyabilir.
7. Işık kirliliği (özellikle yavrular için)
Yavrular denize ulaşmak yerine yapay ışıklara yönelip yanlış tarafa gidebilir ve karada kalabilir.
Eğer sahilde karaya vurmuş bir kaplumbağa görürsen, en doğru hareket onu suya geri sürüklemek yerine yetkililere (örneğin yerel çevre birimleri veya deniz canlılarını koruma ekipleri) haber vermektir. Çünkü hayvanın tıbbi yardıma ihtiyacı olabilir.
