ABD yönetiminin aldığı yeni karar, küresel enerji piyasalarında dengeleri değiştirecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. ABD yaptırımları kapsamında İran petrolüne getirilen sınırlamaların geçici olarak gevşetilmesi, özellikle Asya pazarında yeni bir hareketliliğin önünü açtı.
Karar doğrultusunda, başta Hindistan olmak üzere Asya’daki rafineriler, uzun süredir sınırlı erişim sağladıkları İran petrolüne yeniden yönelmeye hazırlanıyor. Bu gelişmenin temel amacının ise küresel enerji arzında yaşanan daralmayı hafifletmek olduğu ifade ediliyor.
30 günlük muafiyetle yeni dönem başladı
ABD Hazine Bakanlığı tarafından açıklanan düzenlemeye göre, halihazırda denizde bulunan İran petrolü için 30 günlük yaptırım muafiyeti tanındı. Buna göre, 20 Mart’a kadar tankerlerde yüklenmiş olan petrol, 19 Nisan’a kadar boşaltılması şartıyla satın alınabilecek.
ABD’ye bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından duyurulan bu karar, yaptırım listesinde yer alan tankerleri de kapsıyor. Böylece uzun süredir ambargo nedeniyle bekleyen petrol sevkiyatlarının önündeki engeller geçici olarak kaldırılmış oldu.
Denizlerde bekleyen dev petrol stoğu
Enerji veri şirketi Kepler’in verilerine göre, İran’a ait yaklaşık 170 milyon varil ham petrol hâlihazırda denizlerde bekliyor. Bu petrolün büyük bölümü, Orta Doğu’dan Çin açıklarına kadar geniş bir coğrafyada bulunan tankerlerde depolanmış durumda.
Uzmanlar, bu stokun piyasaya girmesiyle birlikte arz tarafında kısa vadeli bir rahatlama yaşanabileceğini belirtiyor. Ancak sürecin teknik ve finansal aşamalar nedeniyle zaman alacağı da ifade ediliyor.
Hindistan ve Asya yeniden alıma hazırlanıyor
Kararın ardından özellikle Hindistan’daki rafineriler İran’dan petrol alımını yeniden başlatmak için hazırlıklara başladı. Asya’nın diğer önemli enerji ithalatçıları olan Japonya ve Malezya’nın da bu süreçte devreye girmesi bekleniyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, alınan kararın yalnızca arzı artırmakla kalmayacağını, aynı zamanda Çin’i daha yüksek fiyatlardan petrol almaya zorlayabileceğini ifade etti. Bu durumun küresel enerji rekabetinde yeni bir denge yaratabileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlar temkinli: Etkisi sınırlı olabilir
Her ne kadar karar piyasada hareketlilik yaratmış olsa da, uzmanlar bu adımın etkisinin sınırlı kalabileceği görüşünde. Özellikle şirketlerin uyum süreçleri, bankacılık işlemleri ve sigorta prosedürleri gibi teknik detaylar, sevkiyatların hemen başlamasını zorlaştırıyor.
Singapur merkezli petrol tüccarları, bu sürecin birkaç hafta sürebileceğini ve kısa vadede fiyatlar üzerinde büyük bir etki yaratmayabileceğini belirtiyor.
“Geri adım” tartışması büyüyor
ABD’nin bu kararı, bazı çevreler tarafından bir “geri adım” olarak yorumlanıyor. Özellikle enerji fiyatlarını dengelemek amacıyla alınan bu kararın, siyasi ve ekonomik sonuçları da tartışma konusu oldu.
Denizcilik yaptırımları konusunda uzman isimlerden David Tannenbaum, bu adımı sert sözlerle eleştirerek, İran’ın petrol satışından elde edeceği gelirin bölgesel çatışmalara kaynak oluşturabileceğini savundu.